Ελληνική παράδοση

  ΠΑΣΧΑΛΙΝΕΣ ΣΥΝΤΑΓΕΣ


Ας δούμε σήμερα μεγάλη Παρασκευή δύο εξαιρετικές πασχαλινές συνταγές για να είμαστε και στο πνεύμα των ημερών (ένα φαγητό και ένα γλυκό). Έχουμε και λέμε....


                   Αρνί κρασάτο στη γάστρα με αγκινάρες




ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ
  • 800 γρ. πατάτες
  • 2 καρότα
  • 1 κρεμμύδι ξερό
  • 2 σκελίδες σκόρδο
  • 2 πράσα
  • 1,5 κιλό αρνίσιο κρέας από χεράκι, κομμένο σε μερίδες
  • 50 γρ. ελαιόλαδο
  • 1 κιλό αγκινάρες κ.τ.ψ. ή φρέσκες
  • αλάτι
  • πιπέρι
  • 5 κλωνάρια θυμάρι μόνο φύλλα
  • 100 γρ. λευκό κρασί
  • ¼ ματσάκι μαϊντανό για σερβίρισμα

ΕΚΤΕΛΕΣΗ
  • Προθερμαίνουμε τον φούρνο στους 170° C στον άερα.
  • Καθαρίζουμε και κόβουμε τα λαχανικά μας. Τις πατάτες σε μεγάλα κομμάτια 5-6 εκ., τα καρότα στα 2 ή στα 3 ανάλογα το μέγεθος.
  • Το κρεμμύδι κομμένο στα 4 και το σκόρδο κομμένο σε φέτες.
  • Το πράσο κομμένο σε μεγάλα κομμάτια 5-6 εκ.
  • Σε ένα τηγάνι με μέτρια προς δυνατή φωτιά σοτάρουμε το κρέας για 8-10  λεπτά από όλες τις πλευρές να πάρει ωραίο χρώμα.
  • Αφαιρούμε το κρέας και το βάζουμε μέσα στην γάστρα.
  • Καθαρίζουμε το τηγάνι με χαρτί κουζίνας.
  • Προσθέτουμε λίγο από το ελαιόλαδο στο τηγάνι και το ξανά τοποθετούμε στην φωτιά και σοτάρουμε τα λαχανικά καθώς και τις αγκινάρες σταδιακά ξεχωριστά το κάθε λαχανικό μέχρι να πάρουν ένα ωραίο χρώμα από όλες τις πλευρές.
  • Τοποθετούμε όλα τα λαχανικά στην γάστρα.
  • Αλατοπιπιρώνουμε καλά προσθέτουμε το θυμάρι και το κρασί και ανακατεύουμε καλά.
  • Τοποθετούμε το καπάκι.
  • Βάζουμε την γάστρα στον φούρνο και ψήνουμε για 2,5-3 ώρες μέχρι να μαλακώσει το κρέας.
  • Σερβίρουμε με ψιλοκομμένο μαϊντανό.

                                              Τσουρέκι σάντουιτς


Για τη μαρμελάδα
  • 50 γρ. νερό
  • 200 γρ. βύσσινο κ.τ.ψ.
  • 2 κ.σ. καστανή ζάχαρη
  • 1 στικ κανέλας
Για το τσουρέκι
  • 2 αυγά μέτρια
  • 80 γρ. γάλα
  • ¼ κ.γ. κανέλα, σκόνη
  • 1 κ.γ. εκχύλισμα βανίλιας
  • 4 μεγάλα κομμάτια τσουρέκι
  • 1 κ.σ. βούτυρο
  • 50 γρ. σοκολάτα κουβερτούρα
  • 50 γρ. σοκολάτα λευκή


ΕΚΤΕΛΕΣΗ
  • Σε ένα κατσαρολάκι σε μέτρια φωτιά προσθέτουμε το νερό, το βύσσινο, τη ζάχαρη και το στικ κανέλας. Ανακατεύουμε με μία ξύλινη κουτάλα και σιγοβράζουμε  μέχρι να δέσει και να έχει την μορφή μαρμελάδας.
  • Σε ένα μπολ, προσθέτουμε τα αυγά, το γάλα, τη βανίλια, τη σκόνη κανέλας και τα χτυπάμε με ένα σύρμα.
  • Μουλιάζουμε τις φέτες τσουρέκι στο μείγμα με το αυγό.
  • Σε ένα τηγάνι σε μέτρια προς δυνατή φωτιά βάζουμε το βούτυρο.
  • Ψήνουμε τις φέτες τσουρέκι για 3 λεπτά από κάθε μεριά.
  • Σε μπεν μαρί ή στον φούρνο μικροκυμάτων, σε  ξεχωριστά μπολ, λιώνουμε τις σοκολάτες μας.
  • Σερβίρουμε γεμίζοντας 2 φέτες με μαρμελάδα κάνοντας ένα ‘’σάντουιτς’’, και παπαλίζουμε με ένα κουτάλι τις σοκολάτες.

ΚΑΛΗ ΣΑΣ ΟΡΕΞΗ ΚΑΙ ΚΑΛΟ ΠΑΣΧΑ !

                      
                      Η ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΣΣΗΝΗ                          


Η αρχαία Μεσσήνη ήταν μια πόλη της Μεσσηνίας στο νοτιοδυτικό τμήμα της Πελοποννήσου. Σήμερα τα απομεινάρια της  βρίσκονται δίπλα στο κατοικημένο  χωριό Μαυρομμάτι.


Η πόλη έχει ένδοξη ιστορία, αν και δεν έχει γίνει ευρέως γνωστή και αξιοποιηθεί από τους ντόπιους όσο θα έπρεπε. Ιδρύθηκε το χειμώνα του 370 π.Χ.-369 π.Χ. από το Θηβαίο στρατηγό Επαμεινώνδα, μετά τη νίκη του επί των Σπαρτιατών στη μάχη των Λεύκτρων και την εισβολή του στη ΛακωνίαΟ Επαμεινώνδας απελευθέρωσε τη Μεσσηνία από τη σπαρτιατική επιρροή και επέλεξε τους πρόποδες του όρους Ιθώμη για να χτίσει την πρωτεύουσα των ελεύθερων Μεσσηνίων. Χτίστηκε σχεδόν ταυτόχρονα με την αρκαδική Μεγαλόπολη, ώστε να αποκλειστεί η Σπάρτη από εχθρικά κράτη και να εκλείψει η επιρροή της έξω από τη Λακωνική.



Ο περιηγητής Παυσανίας έχει διασώσει τις περισσότερες πληροφορίες για την ίδρυση της πόλης. Κήρυκες σταλμένοι από τους Θηβαίους έφτασαν στην Ιταλία, τη Σικελία, τη Λιβυκή πόλη Ευεσπερίδες και όπου αλλού ζούσαν φυγάδες Μεσσήνιοι, και τους κάλεσαν να γυρίσουν στην πατρίδα τους. Είναι προφανές ότι οι απελευθερωμένοι είλωτες και περίοικοι της Μεσσηνίας θα συμμετείχαν κι αυτοί αλλά το ζωτικότερο στοιχείο της ξενιτιάς θεωρήθηκε απαραίτητο και, ευτυχώς για τα σχέδια του Επαμεινώνδα, ανταποκρίθηκε στον κάλεσμα. 


Η πόλη ονομάστηκε από τη μυθική βασίλισσα Μεσσήνη, κόρη του βασιλιά του Άργους Τριόπα. Έτσι ξεκίνησε και το χτίσιμο του περιβόητου τείχους, μετά από θυσίες των συμμάχων προς τους τοπικούς θεούς και ήρωες...
Η Αρχαία Μεσσήνη παρέμεινε το πολιτιστικό κέντρο της Μεσσηνίας μέχρι το 395, όταν η επιδρομή των Γότθων του Αλάριχου φέρεται πως έδωσε το αποφασιστικό πλήγμα στην πόλη. Τότε οι λιγοστοί πια κάτοικοί της θα άρχισαν να εγκαθίστανται σε ασφαλέστερους οικισμούς και η πόλη να ερημώνεται
Ο τείχος που περιέβαλλε τη Μεσσήνη είναι εξαιρετικά μεγάλου μήκους (περίμετρος 9 χλμ.) και στην εποχή του Παυσανία ήταν ήδη εξ' ολοκλήρου λίθινο, πράγμα που του προκάλεσε μεγάλη έκπληξη καθώς τότε συνηθιζόταν η πλίθινη κατασκευή. Ας μάθουμε γι'αυτήν πιο αναλυτικά παρακάτω...  


ΟΧΥΡΩΣΕΙΣ  ΑΡΧΑΙΑΣ  ΜΕΣΣΗΝΗΣ  
                   
Ο επιβλητικός οχυρωματικός περίβολος της Μεσσήνης με τις πύλες και τους πύργους του σηματοδοτεί την επανίδρυση του ελεύθερου μεσσηνιακού κράτους μετά τη μάχη στα Λεύκτρα (371 π. Χ.) από τον Θηβαίο στρατηγό Επαμεινώνδα και τους Αργείους συμμάχους. Το 369 π.Χ. ιδρύεται εντός των τειχών, στους πρόποδες του όρους Ιθώμη, η νέα πρωτεύουσα Μεσσήνη, ομώνυμη της προδωρικής, μυθοποιημένης βασίλισσας. Ο Παυσανίας αναγνωρίζει την υπεροχή των οχυρώσεων της Μεσσήνης σε σύγκριση με άλλες φημισμένες της εποχής, όπως αυτές της Βαβυλώνας, του Βυζαντίου και της Φωκικής Αμβρόσσου. Ο αρχαίος γεωγράφος και ιστορικός Στράβων (1ος αι. π. Χ.) συγκρίνει το οχυρό της Ιθώμης από στρατηγικής σημασίας με αυτό της Κορίνθου. 

Οι οχυρώσεις της Μεσσήνης διατηρούνται καλύτερα στη ΒΒΔ πλευρά, που ουσιαστικά πλαισιώνει την Αρκαδική Πύλη στις δύο πλευρές της. Η πορεία του οχυρωματικού περιβόλου παρακολουθείται με ακρίβεια σε μήκος 9,5 χλμ. με βάση τα σωζόμενα ίχνη.Τα τείχη περικλείουν και την κορυφή της Ιθώμης, όπου βρισκόταν η ακρόπολη και το ιερό του Διός Ιθωμάτα, κοντά στην εγκαταλελειμμένη πλέον σήμερα παλιά μονή Βουλκάνο ή Βουρκάνο. Ίχνη από την λατόμευση των μεγάλων ορθογωνίων ασβεστολίθων, που χρησιμοποιήθηκαν στην οικοδόμηση των οχυρώσεων, διασώζονται και σήμερα στον βραχώδη όγκο της Ιθώμης. 

Οι πύργοι των οχυρώσεων είναι κατά κανόνα τετράγωνοι. ΄Ένας μόνον είναι πεταλόσχημος και ένας έχει κυκλική διάταξη. Από τις δύο πύλες, η ανατολική Λακωνική Πύλη, γνωστή και ως Τεγεατική, καταστράφηκε τον 18ο αιώνα κατά την διάνοιξη δρόμου πρόσβασης από το χωριό Μαυρομάτι προς την νέα μονή Βουλκάνο. Αντίθετα, εντυπωσιακά διατηρείται η δυτική πύλη, γνωστή ως Αρκαδική. Αποτελεί σύμβολο ισχύος και δείγμα υψηλής οχυρωματικής τεχνικής, "σήμα κατατεθέν" της πόλης από την εποχή του Παυσανία και των πρώτων ευρωπαίων περιηγητών, επιβλητικό μνημείο, που ανέκαθεν προκαλούσε το θαυμασμό των επισκεπτών. 

 Είχε δύο μνημειακές πύλες, την Αρκαδική (ή πύλη της Μεγαλόπολης) και τη Λακωνική και σε τακτά διαστήματα ήταν ενισχυμένο με διώροφους λίθινους τετράγωνους και στρογγυλούς πύργους. Από τα διατηρημένα μέρη και τα θεμέλια μπορεί κανείς να προσδιορίσει όλη σχεδόν τη γραμμή που ακολουθεί τον τοίχο.        Η Αρκαδική πύλη είναι κυκλική και ευρύχωρη στο μέσον με δύο εισόδους, μία διπλή εσωτερική και μία εξωτερική. Η εσωτερική οδηγούσε σε λιθόστρωτο δρόμο με κατεύθυνση την Αγορά της πόλης, και η εξωτερική σε δρόμο, που κατέληγε στην αρκαδική πρωτεύουσα Μεγαλόπολη. Δεξιά και αριστερά της εξωτερικής εισόδου υπάρχουν δύο τετράγωνοι προστατευτικοί πύργοι σε επαφή με την κυρίως κατασκευή της πύλης, η οποία έχει κυκλική κάτοψη. Οι πύργοι στον επάνω όροφο περιελάμβαναν και ενδιαιτήματα για την φρουρά. 

Στον εσωτερικό, κυκλικό χώρο της πύλης υπάρχει ανά μία κόγχη δεξιά και αριστερά της εισόδου. Εκεί είχαν στηθεί ερμαϊκές στήλες, καθώς ο θεός Ερμής είχε και την ιδιότητα του προστάτη των πυλών (Ερμής Προπυλαίος), εκτός από τις άλλες του ιδιότητες. Τις στήλες αυτές είχε δει ο περιηγητής Παυσανίας βγαίνοντας από την πόλη της Μεσσήνης μέσω της Αρκαδικής Πύλης κατευθυνόμενος προς την Μεγαλόπολη. 

Την άνοιξη του 1828 ομάδα Γάλλων επιστημόνων, που αποτελείτο από φυσιοδίφες, γεωγράφους, μηχανικούς, φιλολόγους, αρχαιολόγους και αρχιτέκτονες, έφτασε στην Πελοπόννησο με το εκστρατευτικό σώμα του Γάλλου στρατηγού Maison. Τα μέλη της Γαλλικής Επιστημονικής Αποστολής του Μορέως με επικεφαλής τον Γάλλο αρχιτέκτονα Guillaume Abel Blouet εργάστηκαν στην Αρχαία Μεσσήνη επί ένα μήνα. Στο πλαίσιο λεπτομερούς τοπογράφησης ολόκληρης της αρχαίας πόλης και πραγματοποίησης περιορισμένης ανασκαφικής έρευνας για την διερεύνηση αρχιτεκτονικών προβλημάτων σχετικών με τα σωζόμενα μνημεία, η επιστημονική ομάδα ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την περιγραφή και αποτύπωση των πύργων της οχύρωσης και της περίφημης Αρκαδικής Πύλης.



Πηγές: wikipedia, Γεωργία Χατζή- Σπηλιοπούλου (αρχαιολόγος)

Εκμέκ Καταϊφι


ΕΝΑ ΕΞ'ΑΝΑΤΟΛΗΣ ΓΛΥΚΟ
Μια λιχουδιά με Τούρκικη προέλευση, αλλά ενταγμένο στην Ελληνική κουλτούρα λόγω των μικρασιατών, είναι το Εκμέκ Καταϊφι. Ας δούμε πως μπορείτε να φτιάξετε αυτό το εξ'ανατολής γλυκό.

Υλικά
500 γρ. έτοιμο καταΐφι
300 γρ. φρέσκο βούτυρο  

Για την κρέμα (patissiere )
500 ml γάλα
4-5 κρόκους αβγών
80 γρ. ζάχαρη
40 γρ. αλεύρι
30 γρ. κορν φλάουερ
1 λοβός βανίλιας
ελάχιστο αλάτι  

Για το σιρόπι
300 γρ. ζάχαρη
ml νερό
1 κ.σ. χυμός λεμονιού
1 ξύλο κανέλας
Για τη διακόσμηση
200 γρ. λευκά αμύγδαλα κομμένα στα δύο κατά μήκος
500 γρ. κρέμα σαντιγί
  


Εκτέλεση
Προθερμαίνουμε το φούρνο στους 180ο C. Αφήνουμε το καταΐφι να ξεπαγώσει, το ανοίγουμε ξεφτίζοντας με τα δάχτυλα και το απλώνουμε σε βουτυρωμένο ταψί. Το ψήνουμε μέχρι να ροδίσει. Το αφήνουμε να κρυώσει. Φτιάχνουμε την κρέμα Ανακατεύουμε σε μπολ το αλεύρι με το κορν φλάουρ και ελάχιστο αλάτι. Σ' ένα μέτριο κατσαρολάκι βάζουμε το γάλα να ζεσταθεί μαζί με τη βανίλια. Μόλις αρχίσει να τρεμουλιάζει το βγάζουμε από τη φωτιά και το κρατάμε στην άκρη. Χτυπάμε τη ζάχαρη με τους κρόκους πολύ καλά μέχρι να λιώσει τελείως η ζάχαρη. Προσθέτουμε στα αυγά το αλεύρι λίγο -λίγο, χτυπώντας με το σύρμα των αβγών, μέχρι να γίνει μια λεία κρέμα. Την αραιώνουμε με το μισό γάλα, ανακατεύοντας καλά ώσπου να ενωθεί εντελώς με τα υπόλοιπα υλικά. Προσθέτουμε την κρέμα στο κατσαρολάκι με το γάλα και ανακατεύουμε καλά. Βράζουμε νερό σε μια μεγαλύτερη κατσαρόλα, βάζουμε επάνω το κατσαρολάκι (μπεν μαρί) και ανακατεύοντας συνέχει την  αφήνουμε να σιγοβράσει μέχρι να πήξει αρκετά. Περνάμε την επιφάνεια μ' ένα κομματάκι βούτυρο για να μην κάνει κρούστα.  Ετοιμάζουμε το σιρόπι βράζοντας τη ζάχαρη με το νερό, το ξυλάκι της κανέλας και το χυμό λεμονιού για 10 λεπτά (δεν πρέπει να είναι πολύ πηχτό). Ραντίζουμε με το σιρόπι το ψημένο καταΐφι. Αφήνουμε για ένα τέταρτο και στρώνουμε την κρέμα από πάνω. Το βάζουμε στο ψυγείο να κρυώσει. Ψήνουμε τα αμύγδαλα στο φούρνο μέχρι να στεγνώσουν και να πάρουν ελαφρύ καστανό χρώμα.  
Σκεπάζουμε το καταΐφι με την σαντιγί και κάνουμε γραμμές στην επιφάνεια με ένα πιρούνι. Στολίζουμε με τα αμύγδαλα.

*«Εκμέκ» θα πει στα τούρκικα «ψωμί». Το πραγματικό «εκμέκ» είναι ένα είδος ψωμιού που γίνεται με προζύμι, σιροπιάζεται και στολίζεται συνήθως με καϊμάκι ή παγωτό καϊμάκι. Η λουσάτη συνταγή που δίνουμε παραπάνω είναι η ελληνοποιημένη εκδοχή του και ξεκίνησε από τους Πολίτες και τη Βόρεια Ελλάδα.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                      
Μια γνωριμία με τη Μάνη...                                                                                                               H Μάνη είναι, κατά κάποιο τρόπο, ακόμα και σήμερα σε μεγάλο βαθμό ανεξερεύνητη και όχι ευρέως γνωστή. Αξίζει λοιπόν να προβάλλουμε επιγραμματικά κάποια μέρη και ομορφιές και της Μεσσηνιακής και της Λακωνικής Μάνης. Αυτό θα το κάνουμε με τη βοήθεια του site www.exploremani.gr που εξειδικεύεται στην περιοχή.
Θα διαβάσετε λεπτομέρειες και άγνωστες πληροφορίες (ιστορικές και τουριστικές) για αρκετά μέρη και αξιοθέατα και θα βρείτε ακόμα και τηλέφωνα και ώρες λειτουργίας. 

Ας περάσουμε λοιπόν να τα δούμε αναλυτικά...


Σπήλαια Διρού και το Νεολιθικό Μουσείο

Χαρακτηρίζεται ως το ωραιότερο λιμναίο σπήλαιο του κόσμου. Αποτελείται από τρία σπήλαια: την Αλεπότρυπα, το Καταφύγγι και τη Βλυχάδα που είναι επισκέψιμο. Εξερευνήθηκαν πρώτη φορά το 1950 από το ζεύγος σπηλαιολόγων Πετρόχειλου. Η θερμοκρασία στο εσωτερικό χώρο κυμαίνεται από 16-20ο C και στο νερό 12ο C. Η επίσκεψη του γίνεται με μικρές βάρκες και τον βαρκάρη να σας ξεναγεί στην ιστορία του σπηλαίου. Το μήκος της τουριστικής διαδρομής είναι 1.200 μέτρα λιμναία και 300 μέτρα χερσαία, ενώ η διάρκεια επίσκεψης είναι 20' -25' λεπτά με την βάρκα και άλλα 5'-10' με τα πόδια.
Στο Νεολιθικό Μουσείο, που βρίσκεται πλησίον του σπηλαίου, εκτίθενται ανεκτίμητα σε ιστορική αξία ευρήματα των παλαιλιθικών χρόνων.
Τα σπήλαια Διρού και το Νεολιθικό Μουσείο είναι ένας από τους σημαντικότερους πόλους έλξης  των επισκεπτών στη Μάνη.

Πληροφορίες:
Σπήλαια Διρού
Ώρες λειτουργίας: 08:30-17:30
Τηλέφωνο: (+30) 27330 52222–3
Νεολιθικό Μουσείο Διρού
Ώρες λειτουργίας: 08:30-15:00, Δευτέρα κλειστά
Τηλέφωνο: (+30) 27330 52233

Ακρωτήριο Ταίναρο (Κάβο Ματαπάς)


Εδώ υπήρχε σύμφωνα με τον Παυσανία ο ναός του Ταινάριου Ποσειδώνα, ο οποίος λατρευόταν ιδιαίτερα από τους Λάκωνες και αποτέλεσε κέντρο του "Κοινού των Ελευθερολακώνων". Είναι πολύ πιθανό ο ναός του Ποσειδώνα να βρίσκεται λίγο πιο πέρα από το εκκλησάκι του Ασωμάτου, το οποίο για να χτιστεί χρησιμοποιήθηκαν υλικά από τον αρχαίο ναό. Σε μικρό και απομονωμένο σπήλαιο του Ταινάρου αναφέρεται η ύπαρξη νεκρομαντείου του Ποσειδώνα ή Ψυχοπομπείου τόσο από τον Παυσανία, όσο και από τον Πλούταρχο. Εκεί λέγετε πως υπήρχαν οι Πύλες του 'Αδη. Αφήστε το αυτοκίνητο σας και ακολουθήστε το μονοπάτι που οδηγεί στο νοτιότερο σημείο της ηπειρωτικής Ευρώπης, στον Φάρο του Ταινάρου. Η διαδρομή διαρκεί 20-30 λεπτά αλλά μόλις φτάσετε θα σας ανταμείψει με την αίσθηση της απόλυτης ελευθερίας.
Ο Φάρος του Ταινάρου χτίστηκε το 1882 από Γάλλους, ανακαινίστηκε το 1950 και συνεχίζει έως σήμερα ακάθεκτος να παρέχει τις υπηρεσίες του στους ναυτικούς.

Βάθεια

Ίσως ο πιο εντυπωσιακός και γραφικός οικισμός της Μάνης, μπορεί να χαρακτηριστεί ως ο Παρθενώνας της Μανιάτικης αρχιτεκτονικής. Διαθέτει πολυάριθμους καλοδιατηρημένους πύργους σε οχυρωματική διάταξη, οι οποίοι είχαν ανακαινιστεί από τον ΕΟΤ την δεκαετία του 80 και λειτούργησαν ένα διάστημα ως ξενώνες. Στην Βάθεια υπάρχουν πολλές εκκλησίες που οικοδομήθηκαν με υλικά από την αρχαία πόλη Καινήπολις που βρισκόταν στην γύρω περιοχή.


Αρεόπολη (Τσίμοβα)

Η Αρεόπολη λέγεται πως ήταν αφιερωμένη στον Άρη, το Θεό του πολέμου(πόλη του Άρη). Μια βόλτα στο ιστορικό κέντρο και στα στενά σοκάκια της θα ανταμείψει τον επισκέπτη. Να επισκεφθείτε την όμορφη εκκλησία ων Παμμεγίστων Ταξιαρχών με το μεγάλο καμπαναριό και την λιθόστρωτη πλατεία (17ης Μαρτίου 1821) , στην οποία στις 17 Μαρτίου του 1821 έγινε η ορκωμοσία των Μανιατών δίνοντας το έναυσμα της επανάστασης.
Στην κεντρική πλατεία της Αρεόπολης, την Πλατεία των Αθανάτων, υπάρχει ο ανδριάντας του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη.




Λιμένι και Πύργος Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη

Μια βόλτα στο ιστορικό και συνάμα γραφικό λιμανάκι του Λιμενιού θα σας προσφέρει στιγμές χαλάρωσης και ηρεμίας. Στο Λιμένι δεσπόζει ο Πύργος του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, κτιριακό συγκρότημα ανεκτίμητης αξίας, που ανήκε στον γνωστό αρχηγό-μπέη της Μάνης που πρωταγωνίστησε στην επανάσταση του 1821. Ο πύργος αποτέλεσε το στρατηγείο των Μανιατών στην επανάσταση και σήμερα προορίζεται για το Μουσείο Μέσα Μάνης. Επισκεφτείτε ακόμα για φωτογραφίες τον ερειπωμένο Ναό της Παναγιάς της Βρεττής που βρίσκεται στην κάτω είσοδο του χωριού.

Μονή Ντεκούλου ή Δεκούλου

Επισκεφτείτε την μοναδική Μονή Ντεκούλου του 16ου αιώνα με την τρισυπόστατη εκκλησία της Ζωοδόχου Πηγής, του Αγίου Νικολάου και Παντελεήμονος που βρίσκεται εντός της Μονής. Στην εκκλησία θα δείτε σπάνιες αγιογραφίες που απεικονίζουν μεταξύ άλλων τον Παντοκράτορα περιτριγυρισμένο από το ζωδιακό κύκλο. Το 1770 υπογράφηκε εδώ
 μεταξύ του Θεόδωρου Ορλώφ, της οικογενείας Μαυρομιχάλη και των υπόλοιπων Μανιατών η συμφωνία με την οποία ξεκίνησε η επανάσταση του 1770 κατά των Τούρκων, γνωστή ως Ορλωφικά.


Κάστρο Κελεφάς

Tο Κάστρο της Κελεφάς, κτίστηκε το 1670 από Τούρκους με τη συνεργασία του Μανιάτη πειρατή Λυμπεράκη Γερακάρη. Σήμερα διασώζονται τμήματα των εξωτερικών τειχών, δύο πύργοι και κάποια χαλάσματα από κτίσματα στο εσωτερικό του. Το Κάστρο της Κελεφάς δεσπόζει σε ολόκληρη την περιοχή του όρμου του Οιτύλου. Αξίζει μια επίσκεψη για να απολαύσετε την υπέροχη θέα.

Γύθειο και Νησίδα Κρανάη

Ξεναγηθείτε στο Γύθειο με το γραφικό λιμάνι, την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική με τα υπέροχα διώροφα και τριώροφα νεοκλασικά του και το αμφιθεατρικό χτίσιμο της πόλης που σε παραπέμπει σε νησί. Στη νησίδα Κρανάη, σύμφωνα με την παράδοση, διανυκτέρευσε ο Πάρης με την Ωραία Ελένη πριν από το ταξίδι τους για την Τροία. Στη νησίδα βρίσκεται ο επιβλητικός πύργος του Τζανετάκη – Γρηγοράκη που χτίστηκε το 1829 από τον ομώνυμο στρατηγό της επανάστασης, πλέον έχει αναστηλωθεί και λειτουργεί ως λαογραφικό μουσείο της Μάνης.











Στούπα

Ένα από τα πιο όμορφα χωριά της Μεσσηνιακής Μάνης. Εδώ ο Νίκος Καζαντζάκης εμπνεύστηκε και έγραψε το βίο του Αλέξη Ζορμπά. Στη θέση των αρχαίων Λεύκτρων θα δείτε τα ερείπια του φράγκικου κάστρου. Οι όμορφες παραλίες της Στούπας και της Καλόγριας προσελκύουν πλήθος κόσμου του καλοκαιρινούς μήνες.


Καρδαμύλη

Μαγευτικός πετρόκτιστος οικισμός με μεγάλη ιστορία. Την αναφέρει ο Όμηρος μεταξύ των πόλεων που είχε υποσχεθεί να χαρίσει ο Αγαμέμνονας στον Αχιλλέα αν παντρευόταν μια από τις κόρες του, την Ιφιάνασσα, τη Λαοδίκη ή τη Χρυσόθεμη. Η Καρδαμύλη έπαιξε σημαντικό ρόλο κατά την προετοιμασία της επανάστασης του 1821. Σήμερα μπορείτε να περπατήστε στα σοκάκια και να θαυμάσετε τους ιστορικούς Πύργους και Πυργόσπιτα της. Εάν είστε λάτρης της πεζοπορίας μπορείτε να κάνετε μια εξόρμηση στο φαράγγι του Βυρού, με μήκος περίπου 20 χλμ., σε μια διαδρομή εντυπωσιακή μέσα από άγρια τοπία και πλούσια βλάστηση. Μην χάσετε την μεγαλοπρεπή βυζαντινή εκκλησία του Αγ. Σπυρίδωνα , τους τάφους των Διόσκουρων που είναι λαξεμένοι σε βράχο κοντά στο φαράγγι του Βυρού και τα ερείπια του μεσαιωνικού κάστρου.



ΜΕΤΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΧΩΡΙΩΝ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ



Ας συνεχίσουμε σήμερα το ενδιαφέρον αφιέρωμά μας στα Ελληνικά χωριά και τις παλιές τους ονομασίες, πάντα με τη βοήθεια του ιστότοπου του Δημήτρη Λιθοξόου. 

Σήμερα είναι η σειρά της Θεσσαλίας όπου ο προσεκτικός αναγνώστης θα διαπιστώσει πως από τα περίπου 490 παλιά τοπωνύμια μόνο, στο περίπου, το ένα δέκατο από αυτά είναι καθαρόαιμα Ελληνικά, κάτι που δείχνει μεγάλο εθνολογικό και γλωσσολογικό ενδιαφέρον, εφόσον σε αυτά τα τοπωνύμια είναι πλειοψηφικό το Σλάβικο, το Τουρκικό και το Βλάχικο στοιχείο.

Ας τα δούμε αναλυτικά λοιπόν στο σύνδεσμο παρακάτω...



ΓΑΥΡΟΣ ΦΙΛΕΤΑΡΙΣΜΕΝΟΣ ΣΤΟ ΦΟΥΡΝΟ

Μια εύκολη και νόστιμη θαλασσινή συνταγή

ΥΛΙΚΑ : 1 Κιλό γαύρο, ντομάτες κομμένες σε ροδέλες, 1 μεγάλο κρεμμύδι ξερό επίσης κομμένο σε ροδέλες, πιπεριές πράσινες, 1 ματσάκι μαϊντανό, αλάτι και πιπέρι, ¾ φλιτζάνι ελαιόλαδο Καλαμάτας, τέλος δύο, τρεις σκελίδες σκόρδο (προαιρετικά).  

ΕΚΤΕΛΕΣΗ : Φιλετάρουμε το γαύρο, και τον βάζουμε προσωρινά ταξινομημένο σε ένα ταψί. Σε ένα άλλο ταψί βάζουμε από κάτω τις ροδέλες του κρεμμυδιού και από πάνω τις ροδέλες της ντομάτας.  Πάνω από τις ροδέλες της ντομάτας τοποθετούμε το φιλεταρισμένο γαύρο. Το αλατοπιπερώνουμε, ρίχνουμε μέσα τις πράσινες πιπεριές, τα σκορδάκια.  Στησυνέχεια ρίχνουμε λίγο νερό και το ελαιόλαδο Καλαμάτας (Κορωνέϊκη ποικιλία).                                                                                                                         
Τέλος, πριν βάλουμε το ταψί στο στο φούρνο ρίχνουμε ψιλοκομμένο μαϊντανό, για να του δώσουμε μια πιο απαλή γεύση. Το βάζουμε στο φούρνο στους 180ο και το ψήνουμε ανάλογα για  30-45 λεπτά.                      Μόλις έχετε φτιάξει ένα διαφορετικό, ελαφρό  και απολαυστικό πιάτο ψαριού γάβρου και το μόνο που μένει είναι να το απολαύσετε με ένα λευκό κρασί. 



ΚΑΛΗ ΣΑΣ ΟΡΕΞΗ !


ΜΑΝΙΑΤΙΚΟΙ ΠΥΡΓΟΙ  (ΙΣΤΟΡΙΑ&ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ)


ΠΥΡΓΟΙ ΚΑΙ ΠΥΡΓΟΣΠΙΤΑ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ




Έχουμε γράψει και στο παρελθόν  ότι η Μάνη αποτελεί ένα ξεχωριστό «κομμάτι επί γης μοναδικό». Είναι ένας τόπος που συνδυάζει την άγρια φυσική ομορφιά  με την απλότητα και τη ζεστασιά των ίδιων των Μανιατών.


Η κυριαρχία της πέτρας  είναι το


χαρακτηριστικό αυτού του κομματιού, είναι 



ένας τόπος που γοητεύει. Τόπος τραχύς και 



πολλές φορές δεν είναι καν προσβάσιμος. 
Για πολλούς αιώνες, της ταραγμένες ιστορικά

 περιοχής,  οι Μανιάτες ζούσαν σε ένα 

καταφύγιο που είχαν κάνει όλη τη Μάνη.       


Οι αμυντικές ανάγκες των Μανιατών και ο

 χαρακτηριστικός τρόπος ζωής τους, τους 

ανάγκασε να οχυρωθούν με περιττή ασφάλεια

 κατασκευάζοντας τους γνωστούς Μανιάτικους

 πύργους, που και τότε ήταν μια ανάγκη και 

σήμερα είναι σημαντικά αξιοθέατα και σημεία

 τουριστικής ανάπτυξης.                                                                  


Τα μανιάτικα πυργόσπιτα εντυπωσιάζουν 

καθώς συμπυκνώνουν με τον πιο ξεχωριστό

 τρόπο την ιδιαίτερη μανιάτικη αρχιτεκτονική

 και αποτυπώνουν στιγμές από την πολυτάραχη

 ζωή των εύπορων και σημαντικών τοπικών

 οικογενειών (Μεγαλογενείτες).  
                          
Βασικό στοιχείο της περιοχής είναι η λιτή και

 αυστηρή 

αρχιτεκτονική των κτισμάτων αυτών που 

κατασκευάστηκαν

 για να είναι αμυντικά οχυρά, λογικό είναι να

 έχουν σαν κύριο 

υλικό την πέτρα. Αγέρωχοι πύργοι, αρχοντικά

 πυργόσπιτα και 

καλντερίμια αποτελούν σήμερα στη Μάνη

 κυριολεκτικά ένα 

«υπαίθριο μουσείο».  
  

Ωστόσο για όσους ενδιαφέρονται να

 εξερευνήσουν τον άγνωστο κόσμο της Μάνης 

και των πύργων της, θα έχει σίγουρα 

ενδιαφέρον η παρακάτω αναφορά μας στους

 πιο σημαντικούς πύργους ξεχωριστά και με

 φωτογραφίες...   


 Ο ΠΥΡΓΟΣ Καπετανάκη που βρίσκεται στην περιοχή 

του δημοτικού διαμερίσματος Σωτηριάνικων του Δήμου 

Αβίας, αποτελεί ένα κτιριακό συγκρότημα από πύργους το

 οποίο εξυπηρετούσε κυρίως σκοπούς παρατήρησης της 

ευρύτερης περιοχής. Πρόκειται για έναν πολεμόπυργο 

τετράγωνου σχήματος που διαθέτει τρεις ορόφους και 

περιβάλλεται από κυκλικούς πυργίσκους οι οποίοι

 συμπληρώνουν κατάλληλα την επιβλητική μορφή του. Ο

 συγκεκριμένος πύργος αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου 

συνόλου της προεπαναστατικής εποχής και στους χώρους

 του φιλοξενεί μεταξύ άλλων κατοικίες, βοηθητικά κτίσματα

 και ένα παρεκκλήσι. 




Ο Πύργος Κουμουνδούρου στον οικισμό Γαρμπελιάς του 

δημοτικού διαμερίσματος Κάμπου (Δήμος Αβίας), κτισμένος

 (μετά το 1830) από πέτρα, έχει αμυντικό κυρίως χαρακτήρα.

 Διαθέτει δύο ορόφους, ημικυκλική προεξοχή ενώ έχει 

συνδέσει τη φήμη του κυρίως με το γεγονός ότι πιθανόν 

αποτέλεσε το πατρικό του Αλέξανδρου Κουμουνδούρου, του 

για σειρά ετών πρωθυπουργού της Ελλάδος κατά τα

 μετεπαναστατικά χρόνια





Ο Πύργος Κιτρινιάρη-Ξανθέα βρίσκεται στο δημοτικό διαμέρισμα Εξωχωρίου (πρ. Δήμος Λεύκτρου) και αποτελεί ένα τυπικό δείγμα οχυρωμένης κατοικίας (πυργόσπιτου) του 18ου αιώνα. Διαθέτει τρεις ορόφους και ορθογώνια κάτοψη με αρκετές πολεμότρυπες στις τέσσερις πλευρές του.Τα παράθυρα σε σχήμα καμάρας, ο μαντρότοιχος και η τοξωτή του θύρα συμπληρώνουν το ιστορικό αυτό κτίριο.  




  









Ο Πύργος  Δουράκη που έχει συνδέσει τη φήμη του με το Θεόδωρο Κολοκοτρώνη καθώς σε αυτόν είχε βρει καταφύγιο κατά το διωγμό των κλεφτών, βρίσκεται στο δημοτικό διαμέρισμα Καστανιάς (Δήμος Λέυκτρου) της Μεσσηνιακής Μάνης. Πρόκειται για έναν πολυώροφο πύργο του 18ου αιώνα ο οποίος αντικατοπτρίζει την παραδοσιακή μανιάτικη αρχιτεκτονική εμπλουτισμένη με γραφικές καταχύστρες και αμυντικές πολεμότρυπες. Αποτέλεσε κατοικία του θρυλικού καπετάν Δουράκη της Καστανιάς και ξεχωρίζει για τους τέσσερις κυκλικού σχήματος πυργίσκους του.



                                                                    













                                                                                                                Ο Πύργος του Μούρτζινου διακρίνεται για τα τέσσερα επίπεδά του ενώ διαθέτει στέρνα, πολεμίστρα και αμυντική υποδομή με φρούριο. Σε αρμονική σύνδεση με τα παράσπιτα και το παραδοσιακό ελαιοτριβείο του, περιβάλλεται από οχυρωματικό περίβολο δίνοντας στον επισκέπτη τη δυνατότητα να δει από κοντά ένα μικρό αλλά πολύ αξιόλογο δείγμα της μανιάτικης καστροπολιτείας. 


Ο Πύργος του Πατριαρχέα εντάσσεται και αυτός με τη σειρά του στη γνωστή παραδοσιακή αρχιτεκτονική της Μάνης. Με περίπου τετράγωνη κάτοψη, είναι ένα κτίσμα μεγάλου ύψους κατασκευασμένο από τοπικούς λίθους σε τρία ή τέσσερα διαφορετικά επίπεδα. Ο αμυντικός κυρίως χαρακτήρας του πύργου και τα παράθυρά του προσφέρουν πολύτιμα στοιχεία σχετικά με την ταραγμένη ιστορικά περιοχή και τους μακρόχρονους αγώνες της.














O Πύργος Χρηστέα Στον Άγιο Δημήτριο της Μεσσηνιακής Μάνης, πλησίον του Αγίου Νικολάου), ξεχωρίζει ο καλοδιατηρημένος πύργος του Καπετάν Χρηστέα. Ο Καπετάν Χρηστέας ήταν καπετάνιος της περιοχής και με τα παλικάρια του συμμετείχαν στην απελευθέρωση της Καλαμάτας και στον αγώνα του 1821. Ο Ιμπραήμ το 1826 προσπάθησε να αποβιβαστεί στο λιμανάκι του χωριού αλλά απέτυχε όπως συνέβη και στην υπόλοιπη Μάνη. Εδώ βρισκόταν το ιστορικό κανόνι γνωστό σε όλη τη Μάνη με το όνομα "Κοψοχείλα", του οποίου χειριστής ήταν ο Στέφανος Χρηστέας ή Ξυδέας, από τον Άγιο Δημήτρη. Το κανόνι αυτό είχε κουρσέψει ο Καπετάν Χρηστέας με τα παλικάρια του από ένα μεγάλο Βενετσάνικο καράβι και το όνομα το πήρε όταν κτυπώντας την Ναυαρχίδα του Ιμπραήμ κόπηκε ένα κομμάτι από το επάνω μέρος του χείλους του.             

Πυργοκατοικία φερόμενης ιδιοκτησίας Δ.Χουσέα που βρίσκεται στο Προάστιο και έχει χαρακτηριστεί απο το Υπουργείο Πολιτισμού ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο, επειδή πρόκειται για χαρακτηριστικό δείγμα της αρχιτεκτονικής του οικισμού, των αρχών του 19ου αιώνα.

Πρόκειται για πυργοκατοικία ορθογώνιας κάτοψης, η οποία διακρίνεται σε δύο καθ” ύψος στάθμες και στεγάζεται με τετράρριχτη ξύλινη στέγη.Το ισόγειο καλύπτεται με ημικυλινδρικό θόλο. Η τοιχοποιία συνίσταται από ορθογώνιους δόμους από τοπικό πωρόλιθο κατά το ψευδοϊσόδομο σύστημα.

Μοναδικό διακοσμητικό στοιχείο του κτίσματος αποτελεί λιθανάγλυφο λαϊκής τέχνης με πτερωτή κεφαλή, πάνω από το παράθυρο της βόρειας όψης, το οποίο συναντάται σε πολλά μνημεία της περιοχής, κοσμικά και θρησκευτικά, τα οποία χρονολογούνται από τις αρχές τους 19ου αιώνα μέχρι την απελευθέρωση, χρονική περίοδο στην οποία τοποθετείται η ανέγερση της πυργοκατοικίας.

Πύργος Κετσέα που βρίσκεται στους Κάτω Δολούς και πρόκειται για– σχεδόν – τετράγωνο πολεμόπυργο, του οποίου σήμερα σώζεται μόνο η βάση. Η τοιχοποιία του Πύργου αποτελείται από αργούς λίθους με συνδετικό ασβεστοκονίαμα, ενώ σποραδικά παρεμβάλλονται θραύσματα κεραμιδιών. Στις ακμές του κτίσματος έχουν χρησιμοποιηθεί λαξευμένοι λίθοι, ενώ περισσότερο επιμελημένη είναι η νότια όψη, στην τοιχοποιία της οποίας έχουν χρησιμοποιηθεί ημιλαξευτοί λίθοι.

Τον Πύργο Κετσέα επισκέφθηκε η γαλλική Επιστημονική Αποστολή του Μορέως, ενώ σύμφωνα με την προφορική παράδοση των κατοίκων εκεί είχε, επίσης, φιλοξενηθεί πριν την Επανάσταση ο Χριστόφορος Περραιβός, απεσταλμένος της Φιλικής Εταιρείας.

Ο προαναφερόμενος πολεμόπυργος, κτίσμα του τέλους της Τουρκοκρατίας, αποτελεί σημαντικό στοιχείο της ιστορίας του οικισμού των Δολών κατά την προεπαναστατική περίοδο.











                                                                                   



                                                                                                         Πηγή πληροφοριών:   www.magicmessinia.gr


Η ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΞΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ


ΠΑΛΑΙΟ ΚΡΑΤΙΚΟ ΕΓΓΡΑΦΟ ΠΟΥ ΑΝΑΚΟΙΝΩΝΕΙ ΜΕΤΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ


ΠΡΙΝ ΛΙΓΟ ΚΑΙΡΟ ΞΕΚΙΝΗΣΑΜΕ ΕΝΑ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΑ ΠΑΛΑΙΑ ΤΟΠΩΝΥΜΙΑ ΧΩΡΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΙ ΚΑΝΑΜΕ ΑΡΧΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΗΣΟ. ΤΟ ΘΕΜΑ ΠΡΟΣΕΛΚΥΣΕ ΠΟΛΛΟΥΣ ΑΝΑΓΝΩΣΤΕΣ ΚΑΙ ΘΑ ΤΟ ΣΥΝΕΧΙΣΟΥΜΕ ΠΡΟΣΕΧΩΣ ΚΑΙ ΜΕ ΤΙΣ ΥΠΟΛΟΙΠΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ.

ΩΣΤΟΣΟ ΑΞΙΖΕΙ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΩΣ ΝΑ ΚΑΝΟΥΜΕ ΜΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΕ ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΜΕΤΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ-ΟΠΩΣ ΘΑ ΔΟΥΜΕ-ΠΡΟΕΚΥΨΑΝ ΣΤΗΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΠΟ ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΚΡΑΤΙΚΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΕΞΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΤΟΠΩΝΥΜΙΩΝ ΣΤΟΝ ΣΗΜΕΡΙΝΟ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ.
ΝΟΜΙΖΩ ΠΩΣ ΑΞΙΖΕΙ ΤΟΝ ΚΟΠΟ ΛΟΙΠΟΝ ΝΑ ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΟΥΜΕ ΕΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ (ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΜΕΓΑΛΟ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ) ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΔΗΜΗΤΡΗ ΛΙΘΟΞΟΟΥ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΕΙΔΙΚΕΥΕΤΑΙ ΣΕ ΚΑΤΙ ΤΕΤΟΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΟΥ ΛΙΓΟΙ ΤΑ ΑΓΓΙΖΟΥΝ ! ΑΣ ΠΑΡΟΥΜΕ ΜΙΑ ΓΕΥΣΗ ΑΠΟ ΕΚΤΕΤΑΜΕΝΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ...


" Κάποιος που θα ανοίξει ένα χάρτη της Ελλάδας κλίμακας 1: 500.000, εκτός από τα ονόματα των οικισμών (χωριών και πόλεων), θα διαβάσει τα ονόματα βουνών, ποταμών, λιμνών, θαλασσών, νησιών, κόλπων και ακρωτηρίων. Αυτά είναι τα πιο γνωστά, τα “μεγάλα” τοπωνύμια.
Αν πάρει στα χέρια του ένα χάρτη 1: 50.000, θα μπορέσει επίσης να δει, τα ονόματα που έχουν οι βρύσες, τα ρέματα, οι βουνοκορφές, οι ράχες, οι λάκκες, οι κάμποι, οι λόγγοι, τα κάστρα, τα μοναστήρια, τα ξωκλήσια, οι όρμοι και οι παραλίες. Όλα αυτά θεωρούνται μικροτοπωνύμια.
Τέλος, αν ξεφυλλίσει ένα βιβλίο συλλογής μικροτοπωνυμίων μιας περιοχής, θα βρει επιπλέον ονόματα για χώματα, αμμούδες, πέτρες, βράχια, μάρμαρα, γκρεμούς, λαγκάδια, διάσελα, γούβες, πλεύρες, στενά, σπηλιές, βάλτους, καταβόθρες, φωλιές, τρύπες, λιβάδια, δέντρα, αμπέλια, χωράφια, καλύβια, αχούρια, μαντριά, αλώνια, περιβόλια, αυλάκια, κανάλια, γεφύρια, στέρνες, πηγάδια, λουτρά, πύργους, βίγλες, καμίνια, μύλους, χάνια, μνήματα, χαλάσματα, ρούγες, στράτες, διβάρια και άλλα πολλά.
Εάν υπολογίσουμε ότι σε κάθε έναν από τους 13.180 οικισμούς της χώρας (απογραφή 2001), αναλογούν από 50 έως 100 μικροτοπωνύμια, γίνεται φανερό ότι ο τοπωνυμικός θησαυρός της Ελλάδας, αριθμεί περίπου ένα εκατομμύριο λέξεις. Πρόκειται βέβαια για έναν καλά κρυμμένο θησαυρό, που όπως θα εξηγήσουμε στη συνέχεια, το ελληνικό κράτος δεν επιθυμεί την ανακάλυψή του....                                                                       ....Η σημασία ενός τοπωνυμίου, την εποχή της ονοματοδοσίας, είναι απολύτως κατανοητή, καθώς το τοπωνύμιο παίρνει το όνομα από την ομιλούμενη γλώσσα των κατοίκων της περιοχής που βρίσκεται....          
....Όσο το όνομα του τοπωνυμίου αποτελεί και λέξη (ή λέξεις) του καθημερινού λεξιλογίου, της ζωντανής γλώσσας, οι υπάρχουσες γενιές κατανοούν και τη σημασία του. Από ένα σημείο και μετά όμως, το τοπωνύμιο μπορεί να χρησιμοποιείται, δίχως αυτοί που το αναφέρουν να καταλαβαίνουν πια τι εννοεί. Γίνεται έτσι ένα “παράξενο” όνομα, μια άγνωστη λέξη, που όμως οι άνθρωποι εξακολουθούν να χρησιμοποιούν, συχνά με φωνητική αλλοίωση, για να δηλώσουν τον ίδιο τόπο που δήλωναν και οι πρόγονοί τους....
....Αντλώντας παραδείγματα από το τοπωνυμικό υλικό της νοτιοδυτικής Πελοποννήσου [Georgacas  McDonald 1968, σ. 114, 116, 126, 128, 163, 200, 238], βλέπουμε ότι οι κάτοικοι δέκα χωριών της περιοχής ονομάζουν “Οβορό”, δέκα αντίστοιχες τοποθεσίες, κατανοώντας και την, άγνωστη για τους περισσότερους Ρωμιούς, σημασία της λέξης, που είναι ο στάβλος, η στάνη, το μαντρί.
Όμως το τοπωνύμιο “Ποτόκι”, που συναντάτε σαν όνομα ρεμάτων, σε εννέα χωριά της ίδιας περιοχής, είναι τόσο για τους ντόπιους, όσο και για όλους τους Ρωμιούς μια άγνωστη λέξη.
Στη μία περίπτωση, το τοπωνύμιο “Οβορός”, είναι η λέξη “Obor” των νότιων σλαβικών γλωσσών, που σημαίνει το στάβλο, στην άλλη δε, το τοπωνύμιο “Ποτόκι” είναι η λέξη “Potok”, κοινή σε όλες τις σλαβικές γλώσσες, που σημαίνει το ρέμα, το χείμαρρο.
Μελετώντας το τοπωνυμικό αυτής της περιοχής, θα δούμε ότι χρησιμοποιούνται και άλλες σλαβικές λέξεις ως τοπωνύμια, όπως η “Γλίνα / Glina” (8 φορές) για τα αργιλώδη εδάφη, ο “Βιρός / Vir” (10 φορές) για τα βαθιά μέρη του ποταμού, η “Κορίτα / Korito” (24 φορές) για τις ποτίστρες των ζώων, η “Μουτσ(ι)άρα / Močur ή Močvara” (14 φορές) για τα στάσιμα ύδατα, η “Γρανίτσα / Granica” (15 φορές) για το όριο, το σύνορο.
Αν προχωρήσουμε την έρευνα για κάθε τοπωνύμιο χωριστά, θα δούμε για παράδειγμα, ότι με το όνομα “Γρανίτσα” υπάρχουν δύο οικισμοί στην Ελλάδα (στους νομούς Ευρυτανίας και Ιωαννίνων) και τέσσερα μετονομασμένα χωριά: Ανθόφυτον Αιτωλοακαρνανίας, Διακόπιον Φωκίδος, Λαφύστιον Βοιωτίας και Νυμφασία Αρκαδίας. Ψάχνοντας δε σε ένα γεωγραφικό λεξικό της Ευρώπης, θα βρούμε με το όνομα “Granica ή Granitsa”, τρία τοπωνύμια στη Βοσνία, ένα στη Βουλγαρία, ένα στην Κροατία, δέκα στην Πολωνία, ένα στη Ρωσία, ένα στην Ουκρανία και δεκαεπτά στη Γιουγκοσλαβία. Παρόμοιες αντιστοιχίες θα βρίσκαμε και για τα άλλα σλαβικά τοπωνύμια.
Το γεγονός αυτό μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η σλαβική γλώσσα, ήταν κάποτε γλώσσα μεγάλου τμήματος του πληθυσμού της εξεταζόμενης περιοχής, αλλά και άλλων περιοχών της χώρας.
Στο ίδιο συμπέρασμα, έφτασε και ο Φαλμεράυερ, έχοντας μάλιστα στη διάθεσή του, κυρίως ονόματα οικισμών και όχι κάποιο πλουσιότερο υλικό μικροτοπωνυμίων....Η επιχείρηση εξελληνισμού, δεν αφορούσε βέβαια μόνο τα σλάβικα τοπωνύμια, γιατί στη χώρα υπήρχαν ακόμη, χιλιάδες τούρκικα, αρβανίτικα, βλάχικα, βενετσιάνικα λατινικά ή και άλλα αρχαιότερα (υπολείμματα ενός προελληνικού, βαλκανικού υποστρώματος)....
Η διοίκηση του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, εκδήλωσε από την αρχή της συγκρότησής της, την αρχαιολατρία της, όταν στους πρώτους νόμους για τη διοικητική διαίρεση της χώρας, άρχισε να δανείζεται ονόματα από την ελληνική αρχαιότητα για να ονομάσει τις περιφέρειες, τους νομούς, τις επαρχίες, τους δήμους και τους οικισμούς, παραβλέποντας τις παλιές ιστορικές ονομασίες. Πολύ γρήγορα το όνομα Μοριάς αντικαταστάθηκε από την Πελοπόννησο, η Ρούμελη από τη Στερεά, ο Έγριπος από την Εύβοια.
Στο πρώτο διάταγμα της 3ης Απριλίου 1833 “Περί της διαιρέσεως του βασιλείου και της διοικήσεώς του” [Χουλιαράκης 1973, σ. 97 – 99], αντί για ΚαρλέλιΖυγόΒλοχόΒενέτικοΒλαχοχώριαΔερβενοχώριαΚράβαραΑπόκουροΛεπάντοΒοδονίτσαΝεγκρεπόντε, βρίσκουμε στη ΡούμεληΑιτωλίαΑκαρνανίαΦωκίδαΛοκρίδαΒοιωτίαΑττική και Εύβοια.
Στο Μοριά, εξαφανίζονται οι περιοχές Ιμπλάκικα, Κάτω Ναχαγιέ, Νεζερά, Χάσια, Λιβάρτζι, Κατσάνες, Κοντοβούνια, Λιοδώρα, Πέρα Μεριά, Σαμπάζικα, Λάκκοι, Κάμποι, Σαμπάζικα, Κουνουποχώρια, Ολυμποχώρια, Βρουστοχώρια, Οπισινά Χωριά, Βαρδουνοχώρια, Τρίγωνα, Κολοκύθια, Λάγια, Μαλέβρι, Φωκάς, Ζυγός [Σακελαρίου, 1978, σ. 99 – 113]. Στη θέση τους εμφανίζονται τα ονόματα Αχαΐα, Μεσσηνία, Αρκαδία, Λακωνία, Τριφυλία, Μεγαλόπολη, Μαντινεία, Γορτυνία, Κυνουρία, Λακεδαίμονα και άλλα.
Με αλλαγμένα ονόματα βρίσκουμε τα νησιά: Κούλουρη (Σαλαμίνα), Θερμιά (Κύθνος), Τζια (Κέα), Αρζαντιέρα (Κίμωλος), Πολύκαντρος (Φολέγανδρος), Σαντορίνη (Θήρα), Ναφιό (Ανάφη), Αξιά (Νάξος).
Έχουμε επίσης και τις πρώτες μετονομασίες οικισμών: Σπέτσες Τιπάρηνος), Βοστίτσα (Αίγιον), Καλάβρυτα (Κίναιθα), Πύργος (Πύλος Τριφυλιακή), Φανάρι (Παρρασία),  Αρκαδιά (Κυπαρισσία), Νεόκαστρο (Πύλος), Καλαμάτα (Καλάμαι),  Τριπολιτσά (Τρίπολις), Καρύταινα (Γόρτυνα), Πραστός (Πρασιαί), Μιστράς (Σπάρτη), Μονεμβασία (Επίδαυρος Λιμηρά), Μαραθονήσι (Γύθειον), Βάτουλο (Οίτυλος), Δραγαμέστο (Αστακός), Βραχώρι (Αγρίνιον), Καρπενήσι (Καλλιδρόμη), Ζητούνι (Λαμία), Ταλάντι (Αταλάντη) και Σάλωνα (Άμφισσα). Η μετονομασία των τοπωνυμίων, πριν γίνει επίσημη πολιτική του ελληνικού κράτους, συνεχίζει με μικρά βήματα...
...Μέχρι το 1909, μετονομάζονται άλλοι 23 οικισμοί. Και τότε γίνεται η μεγάλη τομή. Αποφασίζεται η οργανωμένη εθνική επιχείρηση για τον εξελληνισμό των ονομάτων των οικισμών, με το διάταγμα “περί συστάσεως επιτροπείας προς μελέτην των τοπωνυμίων της Ελλάδος και εξακρίβωσιν του ιστορικού λόγου αυτών” [Χουλιαράκης 1973, σ. 208].
Στην εισηγητική έκθεση του υπουργού Εσωτερικών Ν. Λεβίδη, εξηγούνται οι λόγοι που επέβαλαν την απόφαση του εξελληνισμού: “Τα βάρβαρα ονόματα και τα κακόφωνα ελληνικά λυπούσι μεν το γλωσσικόν αίσθημα, έχουσι δε και επιβλαβή μορφωτικήν επήρειαν εις τους κατοικούντας, συστέλλοντά πως και ταπεινούντα το φρόνιμα αυτών, αλλά και παρέχουσι ψευδή υπόνοιαν της εθνικής συστάσεως του πληθυσμού των χωρίων εκείνων, ων τα ξενικά ονόματα ηδύνατο να εκληφθώσιν ως μαρτυρούντα και ξενικήν καταγωγήν.
Τα πρώτα διορισμένα μέλη της επιτροπής είναι γνωστοί εθνικά έλληνες λόγιοι. Πρόεδρος αναλαμβάνει ο πατέρας της λαογραφίας στην Ελλάδα Νικόλαος Πολίτης και μέλη άνδρες που ήταν (ή θα γίνουν) καθηγητές πανεπιστημίου και ακαδημαϊκοί: οι ιστορικοί Σπυρίδων Λάμπρος, Σωκράτης Κουγέας, Νικόλαος Βέης, Κωνσταντίνος Άμαντος και Δημήτρης Καμπούρογλου....Ό,τι δηλαδή θα αποκαλούσαμε, βαρύ πυροβολικό του ελληνικού εθνικισμού.
Στην αρχή η επιτροπή φαίνεται πως αναλώθηκε σε συζητήσεις, γιατί μεταξύ 1910 και 1914, έχουμε μόνο εννέα μετονομασίες. Το 1915, με 61 μετονομασίες θεωρείται καλή χρονιά. Μεταξύ 1916 και 1919 σημειώνονται άλλες 65 μετονομασίες. Η χαμηλή παραγωγικότητα της επιτροπής, ωθεί την κυβέρνηση να υποχρεώσει την επιτροπή, να προχωρήσει σε αναγκαστική συνεργασία με τους δασκάλους όλης της χώρας, προκειμένου να προχωρήσει ο εξελληνισμός. Η επιτάχυνση των διαδικασιών επιβάλλεται, λόγω και της ενσωμάτωσης των νέων επαρχιών, με τα χιλιάδες νέα “βάρβαρα” τοπωνύμια. Στις 10 Οκτωβρίου 1919, η επιτροπή, με εγκύκλιο επιστολή, ανακοινώνει στους εκπαιδευτικούς τη νέα απόφαση:
Η επί των τοπωνυμιών της Ελλάδος Επιτροπεία, της οποίας έργον κυριώτατον είναι η εκβολή όλων των τουρκοφώνων ονομάτων των συνοικισμών και κοινοτήτων, τα οποία μολύνουσι και ασχημίζουσι την όψιν της ωραίας ημών πατρίδος, παρέχουσι δε και αφορμήν εις δυσμενή δια το ελληνικό έθνος εθνολογικά συμπεράσματα, τα οποία οι αντίπαλοι λαοί μεταχειρίζονται εναντίον ημών, απεφάσισε κατ’ εντολήν του Υπουργείου των Εσωτερικών όπως εντείνει τας προσπαθείας της δια την αντικατάστασιν των ξενοφώνων ονομάτων δι’ ελληνοφώνων. Αλλ’ η εκλογή του νέου ονόματος δεν είναι καθόλου εύκολος. Απαιτείται γνώσις ακριβής του τόπου, την οποίαν, τα μέλη της Επιτροπείας, ζώντα εν Αθήναις δεν έχουσι. Δια τούτο η Επιτροπεία απεφάσισε να αποταθή εις τους κατά τόπους κυριωτάτους αντιπροσώπους του πνευματικού βίου της Ελλάδος, τους δημοδιδασκάλους” [Χουλιαράκης  1973, σ. 209].
Το νέο σχήμα της εθνικής επιχείρησης μετονομασιών, υπήρξε στην αρχή συγκρατημένο.... Μεταξύ 1920 και 1925, ανακοινώνονται μόνο 61 νέες μετονομασίες. Η αλλαγή των ονομάτων 500 περίπου οικισμών της Θράκης, περνάει “λάθρα”, μέσα από  την απογραφή του 1920 [Λεξικόν 1923].
Μόλις ωστόσο το τοπίο ξεκαθαρίζει, το ελληνικό κράτος διατάζει την επιτροπή να αλλάξει το χάρτη της χώρας με συνοπτικές διαδικασίες. Με το διάταγμα της 17ης Σεπτεμβρίου 1926, επιτρέπεται “ίνα μεταβληθώσι ξενόφωνα ή κακόηχα ονόματα συνοικισμών, πόλεων ή κωμών”. Σε κάθε νομαρχία, συγκροτείται υποεπιτροπή μετονομασιών υπό την προεδρία του νομάρχη. Εκτός των εκπαιδευτικών, συνιστάται  η συμμετοχή σε αυτή “δημοσίων υπαλλήλων και εντοπίων προσώπων, δυναμένων να συντελέσωσιν εις τον επιδιωκόμενον σκοπόν”. Μετά τη μετονομασία, “απαγορεύεται απολύτως η χρήσις των παλαιών ονομάτων”. Η παράβαση της απαγόρευσης, “αποτελεί πταισματικήν παράβασιν τιμωρουμένην με πρόστιμον μέχρις 100 δραχμών, ή με κράτησιν μέχρι 10 ημερών” [Χουλιαράκης 1975, σ. 344 – 345].
Το διάταγμα αυτό δίνει το σύνθημα. Μέχρι το 1928, μετονομάζονται 2.500 περίπου οικισμοί !
Μετά οι ρυθμοί πέφτουν. Μεταξύ 1929 – 1952 ακολουθούν 354 μετονομασίες. Τη πενταετία 1953 – 1957 σημειώνονται 760 και ανάμεσα 1958 και 1971 άλλες 326. Έκτοτε οι μετονομασίες των οικισμών γίνονται σπάνιες, καθώς δεν έχουν απομείνει και πολλά ξενόφωνα ονόματα για αλλαγή. Ο σκοπός έχει επιτευχθεί, τα μισά περίπου ονόματα των οικισμών άλλαξαν, η Ελλάδα έγινε αγνώριστη....
....Η Γεωγραφική Υπηρεσία, εξελλήνισε πολλά ονόματα στους χάρτες κλίμακας 1: 100.000 και 1: 50.000, χωρίς να προβεί σε δημόσια ανακοίνωση. Κυκλοφόρησε μάλιστα εμπιστευτικά σήματα προς χρήση των αξιωματικών, που συνόδευαν τους νέους χάρτες και σημείωναν τα παλιά και τα νέα ονόματα, ώστε να είναι δυνατή η χρήση τους και να αποφευχθούν ολέθρια σφάλματα, σε περίπτωση πολεμικών επιχειρήσεων.... 
Στην κατεύθυνση του εξελληνισμού των μικροτοπωνυμίων (θέσεων), κινήθηκε επίσης το υπουργείο Εσωτερικών από το 1962 και από την επαρχία Ξάνθης (ΦΕΚ 210 της 13/12) [Χουλιαράκης 1976, σ. 220]. Οι μαζικές μετονομασίες των μικροτοπωνυμίων, μέσω διαταγμάτων, αρχίζουν ωστόσο από το 1969 και συνεχίζονται τα επόμενα χρόνια. Παράλληλα το υπουργείο Εσωτερικών εγκρίνει κάθε τόσο και κάποια μετονομασία “βαρβαρόφωνου” οικισμού, όπως εκείνη των “Νέων Λιοσίων” σε “Ίλιον”, το Σεπτέμβριο του 1994....
Το τελευταίο παράδειγμα, χαρακτηρίζει και την ποιότητα της σκέψης των σύγχρονων νονών. Με το να μετονομάζει μια χώρα, μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μια συνοικία της πρωτεύουσάς της, δίνοντάς της ένα αρχαιοπρεπές όνομα, για να ξορκίσει το γεγονός  της εκεί ύπαρξης Αρβανιτών, Τσιγγάνων και ρωσοφώνων προσφύγων, το μόνο που επιτυγχάνει επί της ουσίας, είναι να αποκαλύπτει, εκτός από κεκτημένη ταχύτητα, ενός προπατορικού αμαρτήματος, τη σημερινή ιδεολογική ένδεια και ανασφάλεια των ταγών της.
Όπως και να έχει, ακόμα και αν η ιστορία....επαναλαμβάνεται σαν κωμωδία πλέον, το τέλος αυτού του κεφαλαίου, δεν έχει ακόμα γραφτεί ".



ΓΚΙΟΥΛΜΠΑΣΙ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟ


        ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΠΙΟ ΝΟΣΤΙΜΑ ΦΑΓΗΤΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ !


Συνοδεύεται με πατάτες που όπως είπαμε ψήνονται μαζί με τα κρέατα. Όσοι έχετε ξυλόφουρνο ή μπορείτε να το πάτε στο φούρνο, καλό είναι να το σιγοψήσετε, αν μάλιστα το βάλετε να ψηθεί από το βράδυ σε σιγανό φούρνο περίπου 70 βαθμών. Όταν ψηθεί το κρέας κόψτε τον σπάγκο, ανοίξτε με ένα μαχαίρι τη λαδόκολλα στο πάνω μέρος και τυλίξτε τη σιγά-σιγά και γύρω-γύρω ώστε να δίνει την εντύπωση ότι είναι ένα σκεύος πήλινο, βάλτε το όλο αυτό σε μια πιατέλα και σερβίρετέ το.


ΥΛΙΚΑ :

 Δύο κιλά κρέας αρνί ή κατσίκι, μοσχάρι και χοιρινό, ολόκληρο και όχι σε κομμάτια.
Το αρνί ή κατσίκι να είναι μπούτι. 6-10 Σκελίδες, Σκόρδο,  
300 γρ. Κεφαλογραβιέρα ή Γραβιέρα Αμφιλοχίας, (κομμένο σε κυβάκια),
Βούτυρο γάλακτος, Μουστάρδα (Προαιρετικά), Αλάτι χοντρό φρεσκοτριμμένο,
Πιπέρι επίσης φρεσκοτριμμένο.


ΕΚΤΕΛΕΣΗ 

 Για να είναι πετυχημένο αυτό το φαγητό πρέπει να χρησιμοποιήσουμε κρέας τριών διαφορετικών ειδών. Συνήθως να είναι  μοσχάρι, κατσίκι (μπούτι) και χοιρινό επίσης μπούτι. Πλένουμε καλά το κρέας, το στεγνώνουμε σε απορροφητικό χαρτί και το αφήνουμε στην άκρη.     

 Σε ένα μικρό μπολ ανακατεύουμε αλατοπίπερο. Κατόπιν παίρνουμε ένα μυτερό μαχαίρι και κάνουμε τρύπες στο κρέας μέσα στις οποίες βάζουμε με το δάχτυλό μας αλατοπίπερο και μία σκελίδα σκόρδο. Επίσης τρυπάμε και σε άλλα σημεία το κρέας και βάζουμε στις τρύπες κεφαλογραβιέρα ή γραβιέρα κομμένη σε σφήνες.

Η ποσότητα του αλατοπίπερου, του σκόρδου και του τυριού είναι ανάλογη της αρεσκείας σας. Επειδή όμως το κρέας δεν είναι κομμένο σε κομματάκια αλλά ολόκληρο προσέξτε να το τρυπήσετε σε αρκετά σημεία ώστε να αλατιστεί μέχρι μέσα, έχοντας πάντα στο μυαλό σας, ότι και η γραβιέρα ή κεφαλογραβιέρα είναι αλμυρή και το κρέας εκτός από το υπέροχο άρωμα του τυριού που θα πάρει, θα αλατιστεί  κιόλας.    

Αφού τελειώσετε με αυτή τη διαδικασία, ρίξτε ελαφρώς αλατοπίπερο και εξωτερικά. Αλείψτε το κρέας με φρέσκο βούτυρο και μουστάρδα (προαιρετικά). Όσοι θέλετε μπορείτε να κόψετε και 3-4 πατάτες κομμένες κυδωνάτες να ψηθούν μαζί με τα κρέατα και να πάρουν τη νοστιμιά τους. Μετά τυλίξτε σφιχτά το κρέας με 3-4 λαδόκολλες και δέστε το με σπάγκο σφιχτά και σταυρωτά.                                                                                                                                       

Τοποθετήστε το σε ένα ταψί και βάλτε το σε προθερμασμένο φούρνο στους 220 βαθμούς . Σ’ αυτή τη θερμοκρασία ψήστε το για 20-30 λεπτά και μετά χαμηλώστε τη θερμοκρασία στους 160 βαθμούς για άλλες 2 ώρες περίπου.  Γυρίστε το πακετάκι κατά τη διάρκεια του ψησίματος 2 με 3 φορές, έτσι ώστε να μη μαζεύονται τα υγρά στο κάτω μέρος.       

ΚΑΛΗ ΣΑΣ ΑΠΟΛΑΥΣΗ !                   

ΜΕΤΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΧΩΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ




Δεν είναι σε όλους τους Έλληνες γνωστό πως το Ελληνικό κράτος από τότε που ιδρύθηκε προχώρησε-και συνεχίζει μάλιστα ακόμα και σήμερα-σε μία εκτεταμένη επιχείρηση μετονομασίας χωριών αλλά και πόλεων. Ο λόγος είναι πως υπήρχε πλήθος τοπωνυμίων που δεν είχαν Ελληνική προέλευση (κυρίως Τούρκικα και Αλβανικά) ή άλλα που θεωρήθηκαν "μπανάλ" και αντικαταστάθηκαν από πιο προσιτά ή αρχαιοελληνικά κλπ.

Νομίζουμε λοιπόν πως αξίζει τον κόπο να κάνουμε μια αναδρομή και να γνωρίσουμε τα παλιά τοπωνύμια των χωριών της χώρας μας, κάνοντας αρχή από την Πελοπόννησο και αργότερα και άλλων περιοχών. Αυτό φυσικά μέσω της ιστοσελίδας του συγγραφέα Δημήτρη Λιθοξόου που έχει πραγματοποιήσει τέτοιες μελέτες. 


Έτσι μπορείτε να δείτε στη λίστα παρακάτω (με αλφαβητική σειρά) τα παλιά ονόματα των χωριών της Πελοποννήσου στην πρώτη στήλη και δίπλα τη σημερινή τους ονομασία, αλλά και το έτος μετονομασίας. 

1o μέρος: Α-Λ


2ο μέρος: Μ-Ψ




ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΚΑΙ ΜΑΓΕΙΡΙΚΗ


ΖΥΓΟΥΡΙ ΣΤΗ ΓΑΣΤΡΑ ΝΑΟΥΣΑΣ



ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΤΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΗ ΚΑΙ ΕΥΚΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΗΣ



ΥΛΙΚΑ: 2 κιλά ζυγούρι (με κόκκαλο),  ½ κούπα ελαιόλαδο Καλαμάτας, 2-3 μεγάλες ώριμες ντομάτες, 2 μεγάλα κρεμμύδια, 2 πράσινες πιπεριές, 2 μανιτάρια φρέσκα ( προαιρετικά),  μαϊντανό,  αλάτι - πιπέρι - μπαχάρι σε κόκκους.

ΕΚΤΕΛΕΣΗ (Συνταγή για 4 άτομα)
Βράζουμε το ζυγούρι για 10 λεπτά στη κατσαρόλα και πετάμε το νερό. Ξεφλουδίζουμε τις ντομάτες, βγάζουμε τους σπόρους και τις κόβουμε σε κύβους.  Καθαρίζουμε τα κρεμμύδια και τα κόβουμε σε φέτες. Κόβουμε σε ροδέλες τις πιπεριές και τα μανιτάρια σε φέτες.
Βάζουμε όλα τα παραπάνω υλικά στη γάστρα ρίχνουμε το αλάτι, το πιπέρι και το μπαχάρι. Προσθέτουμε ελάχιστο νερό (περίπου ½ της κούπας) και περιχύνουμε όλα τα υλικά με το ελαιόλαδο Καλαμάτας.
Ψήνουμε σε μέτριο φούρνο στους 180 με 200 βαθμούς περίπου για 2 ώρες. Κατά την διάρκεια του ψησίματος ελέγχουμε το φαγητό, μπορεί να χρειαστεί να προσθέσουμε λίγο νερό ή να το ψήσουμε λίγο παραπάνω. Τέλος περίπου 10 λεπτά πριν τελειώσει το ψήσιμο ρίχνουμε το μαϊντανό.
Το φαγητό μπορούμε να το γαρνίρουμε με τηγανιτές πατάτες ή πατάτες φούρνου, με πιλάφι ή ζυμαρικά. 

ΚΑΛΗ ΟΡΕΞΗ !

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΑ ΕΘΙΜΑ ΜΑΝΗΣ 


ΑΝ ΘΕΛΗΣΟΥΜΕ ΝΑ ΑΝΑΤΡΕΞΟΥΜΕ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΚΑΙ ΣΕ ΠΑΛΑΙΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΑ ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ,ΜΑΛΛΟΝ ΘΑ ΒΡΟΥΜΕ ΩΣ ΠΙΟ ΔΙΑΔΕΔΟΜΕΝΟ ΕΝΑ ΕΘΙΜΟ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΕΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΚΥΝΗΓΙ.

Το κυνήγι
Στα χωριά Μάνης κατά τη διάρκεια της σαρακοστής των Χριστουγέννων τα παιδιά βγαίναν για κυνήγι τα βράδια, εφοδιασμένα με φακούς με καινούργια «πλάκα» και γυρίζανε στα χαλάσματα και σε σπήλαια με στόχο τους γουργουγιάννηδες, τα μικρά πουλάκια που κούρνιαζαν εκεί. Τα θαμπώνανε με το φακό και τα πιάνανε. Στη συνέχεια τα πήγαιναν στο σπίτι όπου οι νοικοκυρές τα καθάριζαν και τα πάστωναν, τα βάζανε σε πήλινα ή γυάλινα βάζα και τα έτρωγαν τα Χριστούγεννα.

ΟΣΟ ΓΙΑ ΜΑΝΙΑΤΙΚΑ ΧΡΙΣΤΟΓΕΝΝΙΑΤΙΚΑ ΕΘΙΜΑ  
ΠΟΥ-ΤΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ- ΕΠΙΖΟΥΝ ΑΚΟΜΗ,
ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΔΙΑΒΑΣΤΕΙ  ΤΟ ΠΑΡΑΚΑΤΩ
ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΔΗΜΑΚΟΓΙΑΝΝΗ ΑΠΟ ΤΟ 
ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ "ΑΔΟΥΛΩΤΗ ΜΑΝΗ".


ΠΗΓΗ: WWW.MANI.ORG.GR


ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΙΑΤΙΚΑ ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΜΑΝΗΣ

Αυτά που δεν πρέπει να ξεχνάμε



Της Γεωργίας Δημακόγιαννη, από το περιοδικό «Αδούλωτη Μάνη»

Η γέννηση του Χριστού κανονίστηκε το 354 μ.Χ. να εορτάζεται στις 25 Δεκεμβρίου, την ίδια μέρα που γιορτάζονταν η γέννησις του παλαιού Θεού Μίθρα, του «αήττητου Θεού Ήλιου» που ήταν θεός όλων των ηλιακών θεοτήτων της ειδωλολατρίας. Με την αλλαγή και την στροφή των ανθρώπων προς άλλους θεούς, ο «Αήττητος Θεός Ήλιος», έπεσε και τη θέση του την πήρε ο «Ήλιος της Δικαιοσύνης» ο Χριστός.
Εξετάζοντας κανείς τα εορταστικά έθιμα των διαφόρων λαών σκόπιμο είναι να εξετάσει και τον τρόπο που τρέφονται κατά τις μέρες αυτές. Στη Μάνη ακούγεται συχνά το τετράστιχο:
«Του Χριστού χριστόψωμα,
τα Φώτα τηγανίδες
και τη Λαμπρή τυρόπιτες
Τ' Άγιου Πετριού κουλούρες».
kouloura.jpg (63423 bytes)
Ειδικά, στο Μανιάτικο χώρο, η αναφορά μας είναι απαραίτητο να προσαρμοστεί στους όρους της ζωής των Μανιατών και εκεί να τοποθετήσει τις συνήθειες και τα έθιμά τους. Στις συνήθειες λοιπόν, των γιορτινών αυτών ημερών, συνηθίζονται οι τηγανίδες και τα χριστόψωμα, τροφές προσαρμοσμένες στο λιτό και σκληρό βίο των Μανιατών, εφόσον την εποχή αυτή καταγίνονται με το ελαιομάζωμα. Στη Μάνη, δεν υπάρχει η πολυτέλεια εθίμων με αντίστοιχες εορταστικές εκδηλώσεις και η παρασκευή εδεσμάτων που παρατηρείται αλλού, προέχει ο αγώνας για την επιβίωση...
Οι τηγανίδες, φτιάχνονται τις ημέρες των Χριστουγέννων και των Φώτων. «Πρόκειται για ζύμη, που την πλάθουν σαν χοντρό μακαρόνι πάχους περίπου του μικρού δακτύλου και μήκους μισού μέτρου, τις τυλίγουν με κέντρο τη μια άκρη και κατόπιν τις τηγανίζουν» Η πρώτη έχει το σχήμα σταυρού. Η νοικοκυρά ρίχνοντάς την μέσα στο αναβραστό το λάδι, που τσιτσιρίζει στο βαθουλό τηγάνι πάνω στη σιδεροστιά, σταυροκοπιέται και εύχεται: «να σταυρωθούν τα κακά και του χρόνου». Οι άλλες τηγανίδες έχουν ποικίλα σχήματα.
Κάθε οικογένεια, στο φούρνο του σπιτιού «ρίχνει» τα χριστόψωμα, για να τα κόψει στο τραπέζι των Χριστουγέννων ο οικοδεσπότης σταυρώνοντάς τα, και ευχόμενος «Χρόνια πολλά και του χρόνου». Τα χριστόψωμα κατασκευάζονται όπως το ψωμί, μόνο που στολίζονται με σταυρούς και ποικίλα στολίδια ανάλογα με την καλαισθησία της νοικοκυράς.

Και στη Μάνη ακούγονται δοξασίες για τα δαιμονικά και άλλα υπερφυσικά όντα, που βγαίνουν τα δωδεκαήμερα από του Χριστού ως τα Φώτα. Πρόκειται για τους Καλλικαντζάρους. Πολλοί λαογράφοι, υποστηρίζουν πως είναι οι Καλλικάντζαροι απόγονοι του τραγοπόδη θεού Πάνα ή των Σατύρων, που πηδήσανε από την μυθολογία στη χριστιανική ζωή. Ο πατέρας της Ελληνικής Λαογραφίας Νικ. Γ. Πολίτης στις «Παραδόσεις» του αναφέρεται σε Λυκοκατζαραίους, Σκαλικαντζέρια, Καρκαντζέλια, Κωλοβελώνηδες, Πλανηταρούδια, Κάηδες, Παγανά. Στην περιοχή της Αντρούβιτσας (Δ. Μάνη) ονομάζουν τους Καλλικαντζάρους Τσιλικρωτά. Ο Πασαγιάννης στο ομώνυμο χριστουγεννιάτικο διήγημά του αναφέρεται με ένα χαριτωμένο τρόπο σε θρύλους για τα ξωτικά αυτά.
Τους Καλλικαντζάρους που μπαίνουν στα σπίτια από τις καπνοδόχους, γιατί τους προσελκύει η μυρωδιά του λαδιού από τις τηγανίδες, ο λαός τους έχει πλάσει ψηλούς, μαυριδερούς, ισχνούς, άσχημους με κόκκινα άγρια μάτια και τριχωτό όλο το σώμα.
Θεωρούνται «μαγαρισμένοι» και σιχαμεροί, κάνουν ζημιές όπως: σβήνουν τη φωτιά, μαγαρίζουν τα εδέσματα παρενοχλούν τους ανθρώπους κυρίως τα παιδιά και τις γριές και χοροπηδάνε στους δρόμους. Τρώνε βατράχους, χελώνες, φίδια, σκουλήκια κ.ά. Οι άνθρωποι προσπαθούν να εξολοθρεύσουν τις βλαπτικές τους ενέργειες με εξορκισμούς ή προσφορά γλυκισμάτων, τηγανίδων κ.τ.λ. Ο μεγάλος τους φόβος είναι ο αγιασμός.

Στη Μάνη, ακούγονται και στην εποχή μας, κάποια λαϊκά στιχουργήματα για τους Καλλικαντζάρους:
Αρορίτες είμαστε,
αραρά γυρεύουμε
τηγανίδες θέλομε
τα παιδιά τα παίρνουμε
ή το Γ)κούρο ή τη (γ)κότα
ή θα σπάσαμε τη (μ)πόρτα.
Φοβούνται τον αγιασμό γιατί όποιος βραχεί με αγιασμένο νερό αφανίζεται. Όταν βλέπουν τον παπά που αγιάζει τρέχουν φωνάζοντας:
Φεύγετε να φεύγουμε
τι έφτασε ο σκυλόπαπας
με την αγιαστούρα του

Τέλος να αναφέρουμε δυο παροιμιώδεις φράσεις που σχετίζονται με τα Χριστούγεννα, φράσεις που ακούγονται στη Μάνη και μνημονεύονται στις εργασίες του γνωστού συγγραφέα Αν. Κουτσιλιέρη.
Η φράση: «Να γεμίσει η μυλόστασή σου τη Λαμπρή τυρόπιτες και τα Χριστούγεννα τηγανίδες» σημαίνει κατάρα. Συνηθίζεται στους πενθούντες να προσφέρουν οι συγγενείς ή οι φίλοι, τα Χριστούγεννα τηγανίδες ή γλυκίσματα, για να μην τους λείψουν αυτές τις γιορτινές μέρες. Οι τηγανίδες θεωρούνται εορταστικό φαγητό, είναι συνδεδεμένες με σχετικές προλήψεις. Σημειωτέον ότι, όταν κάποια οικογένεια πενθεί, δεν επιτρέπεται να παρασκευάζει εδέσματα εορτών. Άρα το να γεμίσει η μυλόστασή σου (= τετράγωνη επιφάνεια που τοποθετούν το χερόμυλο) με τηγανίδες τα Χριστούγεννα σημαίνει να σου έχει τύχει κάποιος θάνατος προσφιλούς - συγγενικού σου προσώπου, ομοίως για το Πάσχα «να σου φέρουν τυρόπιτες».
Η παροιμιώδης έκφραση: «Εγώ είμαι Χριστού και συ Λαμπρή» ερμηνεύεται ως εξής: τα Χριστούγεννα είναι η μεγαλύτερη ακίνητη εορτή, επομένως «είμαι Χριστού» σημαίνει είμαι άνθρωπος συνεπής, έμπιστος «έχω λόγο» και όχι ευμετάβλητος και διπλωμάτης όπως η σπουδαία μεν, αλλά κινητή εορτή του Πάσχα.


Παραπομπές:
1.
 Φαίδων Κουκουλέ, «Βυζαντινών Βίος και Πολιτισμός», Αθήναι 1957,Τ. ΣΤ’ σ. 151.2. Ανάργυρου Γ. Κουτσιλιέρη «Μανιάτικα Μελετήματα» 1978, σ. 136.3. «Τα τσιλικρωτά» Κ. Πασαγιάννη.4. «Οι δώδεκα μήνες τον έτους και οι κυριώτεραι εορταί των» Φιλίππου Ιωάνν. Βρεττάκου, 1980.



ΑΡΝΙΣΙΟ ΚΕΜΠΑΠ ΜΕ ΣΑΛΤΣΑ ΓΙΑΟΥΡΤΙΟΥ


ΜΙΑ ΚΑΘΑΡΑ ΑΝΑΤΟΛΙΤΙΚΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ ΣΥΝΤΑΓΗ, ΑΛΛΑ ΛΙΧΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΑΠΛΗ ΣΤΗΝ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΗΣ !

Πάντα η Ανατολίτικη, η Πολίτικη κουζίνα, δίχαζε τους Έλληνες. Σε άλλους άρεσε, για άλλους όμως τη θεωρούσαν βαριά. Σήμερα σας παρουσιάζουμε μια συνταγή που είναι για γερά στομάχια, αλλά όμως υπέροχη, νόστιμη για καλοφαγάδες !



ΥΛΙΚΑ:
Υλικά για 8-10 κεμπάπ
1 κιλό αρνίσιο κιμά, κατά προτίμηση από μπούτι, χωρίς να αφαιρεθεί κανένα κομμάτι από το λίπος
1 κρεμμύδι λειωμένο στο μίξερ, 3 κουταλιές βούτυρο γάλακτος σε θερμοκρασία περιβάλλοντος, Αλάτι,
Φρεσκοτριμμένο πιπέρι, Λίγο μπούκοβο (καυτερό πιπέρι), Για τη σάλτσα γιαουρτιού,
250 γραμμάρια στραγγιστό γιαούρτι, 3 κουταλιές σούπας ελαιόλαδο, 1 κουταλιά ξύδι,
4-5 φυλλαράκια φρέσκο δυόσμο ψιλοκομμένα, 1 φλιτζανάκι ψιλοκομμένο φρέσκο άνηθο,
1 φλιτζάνι ψιλοκομμένο αγγουράκι με τη φλούδα του

ΕΚΤΕΛΕΣΗ
1. Ζυμώνετε τον κιμά σε μια λεκάνη μαζί με το κρεμμύδι, το βούτυρο, το αλατοπίπερο και το καυτερό πιπέρι.
2. Πλάθετε με το χέρι μακρόστενα κεφτεδάκια μήκους περίπου 6-7 εκατοστών το ένα. Τα αφήνετε για 1 ώρα
     στο ψυγείο.
3. Ετοιμάζετε τη σάλτσα αναμειγνύοντας σ’ ένα μπολ με τη βοήθεια ενός πιρουνιού το γιαούρτι με το
    ελαιόλαδο, το ξύδι, το δυόσμο, το αγγούρι και τον άνηθο. Διατηρείτε τη σάλτσα για 15-20 λεπτά περίπου
   στο ψυγείο.
4. Ψήνετε τα κεμπάπ στο γκρίλ στους 180ο μέχρι να ψηθούν και από τις δυο πλευρές.
5. Τέλος, παίρνετε πιτούλες μακρόστενες, τις κυπριακές, τις ανοίγετε στη μέση και βάζετε ένα φύλλο μαρουλιού, 2-3 φετούλες από τις ντομάτες, λίγη σάλτσα γιαουρτιού και από πάνω, ανάλογα την όρεξή σας, 1-2 κομμάτια κεμπάπ
6. Γαρνίρετε με φυλλαράκια μαϊντανού και καλή σας όρεξη

Πηγή: Βιβλίο, "κάτι μαγειρεύει ο Ηλίας"


Μανιάτικος γδικιωμός
Μια ιστορική άγνωστη πλευρά της πανέμορφης Μάνης !




ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΟΙ ΣΥΝΗΘΙΖΟΥΝ ΝΑ ΝΤΥΝΟΥΝ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΘΕ ΕΠΟΧΗΣ ΣΧΕΔΟΝ ΜΕ ΕΝΑ ΦΩΤΟΣΤΕΦΑΝΟ ΚΑΙ ΝΑ ΠΡΟΒΑΛΟΥΝ  ΜΟΝΟ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ ΚΑΛΩΝ ΚΑΙ ΣΠΟΥΔΑΙΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ. Η ΕΛΛΑΔΑ ΟΜΩΣ (ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΑ Η ΕΛΛΑΔΑ ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ ΕΙΧΕ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΣΧΗΜΕΣ Η ΕΣΤΩ ΑΜΦΙΛΕΓΟΝΕΝΕΣ ΠΛΕΥΡΕΣ ΤΗΣ ΚΑΙ ΕΜΕΙΣ ΕΠΕΙΔΗ ΕΙΜΑΣΤΕ ΤΑ ¨ΑΙΡΕΤΙΚΑ" ΘΕΩΡΟΥΜΕ ΣΚΟΠΙΜΟ ΝΑ ΤΙΣ ΠΡΟΒΑΛΟΥΜΕ ΚΑΙ ΑΥΤΕΣ.

ΕΝΑ ΤΕΤΟΙΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΗΤΑΝ Ο ΜΑΝΙΑΤΙΚΟΣ ΓΔΙΚΙΩΜΟΣ ΠΟΥ ΝΑΙ ΜΕΝ ΜΕ ΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΕΞΑΦΑΝΙΣΤΗΚΕ, ΑΛΛΑ ΕΧΕΙ ΑΦΗΣΕΙ ΤΟ ΣΤΙΓΜΑ ΤΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΗ ΕΠΟΧΗ ΚΑΙ ΕΝΑΝ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ.
ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΗΤΑΝ, ΤΟ ΠΩΣ ΚΑΙ ΤΟ ΓΙΑΤΙ....


Στο κλίμα των σκληρών αγώνων επικράτησης μεταξύ των πατριών (οικογενειών), αναπτύχθηκε η βεντέτα, ο λεγόμενος «γδικιωμός» ή δικιωμός - που αφορούσε αρχικά το σόι ή την οικογένεια και όχι το άτομο - ήταν η τιμωρία μιας πράξης που είχε γίνει σε βάρος της οικογένειας. 
Την τιμωρία αποφάσιζε ψύχραιμα ένα οικογενειακό συμβούλιο, ενώ δεν ήταν απαραίτητο να τιμωρηθεί προσωπικά ο ένοχος της πράξης. Η βεντέτα μπορούσε να στραφεί και εναντίον άλλου μέλους της αντίπαλης οικογένειας.     

 Τα αρσενικά παιδιά της οικογένειας, σε περίπτωση πού ο πατέρας έπεφτε θύμα γδικιωμού, ανατρέφονταν με μοναδικό σκοπό μεγαλώνοντας να πάρουν το αίμα του πίσω. Όταν η εκδίκηση ολοκληρωνόταν, η οικογένεια πού πήρε ικανοποίηση κλεινόταν στο σπίτι της, για να μην προκαλέσει την οικογένεια του σκοτωμένου. Συχνά στόχος ήταν η ολοκληρωτική εκμηδένιση της αντίπαλης οικογένειας. Το πρώτο κτύπημα δε γινόταν ποτέ απροειδοποίητα η πλευρά που προκαλούσε κήρυσσε επίσημα τον πόλεμο, χτυπούσαν οι καμπάνες, τα δυο αντίπαλα μέρη πήγαιναν στους πύργους τους κι από κει και πέρα κάθε μέσο καταστροφής ήταν επιτρεπτό.

Ο ουδέτερος πληθυσμός του χωριού στο διάστημα που διαρκούσε η βεντέτα ή κρυβόταν ή απομακρυνόταν όσο να τελειώσει ο μικρός πόλεμος.
Σε ορισμένες περιπτώσεις ο κώδικας της βεντέτας επέτρεπε μια προσωρινή ανάπαυλα, την «τρέβα» την εποχή του οργώματος, της σποράς, του θερισμού, του αλωνίσματος και όταν μάζευαν τις ελιές. Τα αντιμαχόμενα μέρη δούλευαν τότε σε γειτονικά χωράφια με νεκρική σιγή και τη νύχτα εφοδίαζαν τους πύργους με τρόφιμα και πυρομαχικά. Ο αγώνας ξανάρχιζε μόλις τέλειωνε η συγκομιδή.

Μια περιορισμένη ανακωχή μπορούσε επίσης να γίνει όταν ένα μέλος των αντιπάλων οικογενειών είχε βαφτίσια, γάμο ή κάτι ανάλογο. Ο συνηθέστερος φυσικά τρόπος με τον οποίο τέλειωνε η βεντέτα ήταν η εκμηδένιση της μιας μερίδας, οπότε τα υπολείμματά της σκορπίζονταν σε άλλα χωριά, αφήνοντας τους πύργους και τα χωράφια τους στο νικητή, ο οποίος έμενε αδιαφιλονίκητος κυρίαρχος, ώσπου μια άλλη Νυκλιάνικη οικογένεια κατόρθωνε να συγκεντρώσει ή να δημιουργήσει αρκετή δύναμη για να τον προκαλέσει.                                                                       
Μπορούσε όμως και να μείνει αν ήθελε, στο χωριό η νικημένη παράταξη, αν ζητούσε από το νικητή συγγνώμη με, ένα καθορισμένο τελετουργικό τυπικό. Τα πράγματα ήταν απλούστερα στις περιπτώσεις φόνων δίχως γενικότερες προεκτάσεις, οπότε, ύστερα από μια καθορισμένη, απλούστερη από την προηγούμενη, διαδικασία, ο μετανοημένος φονιάς γινόταν ο ιδιαίτερος προστάτης και ευεργέτης της οικογένειας που αδίκησε όλα αυτά τα θέματα τα τακτοποιούσε ένα τοπικό συμβούλιο, η Γεροντική, μοναδικός Θεσμός, υπό τον μπέη ή τον αρχικαπετάνιο, που φρόντιζε για την τάξη στη Μάνη. 

Ένα γεγονός που μπορούσε να συμβιβάσει τα αντιμαχόμενα μέρη ήταν η τουρκική απειλή. Η πιο μακρόχρονη ανακωχή ήταν η γενική τρέβα που ζήτησε ο Μαυρομιχάλης την παραμονή του πόλεμου της Ανεξαρτησίας. Οι αντιδικίες πάντως συνεχίστηκαν και μετά την απελευθέρωση, αλλά σιγά-σιγά οι προκαταλήψεις και οι διακρίσεις μεταξύ Νυκλιάνων και υποτακτικών διαλύονταν, η παράδοση της βίας όμως συνεχίστηκε, έστω και χωρίς πια τους μεγάλους πόλεμους των Νυκλιάνων. Η παράδοση δεν κόπηκε αμέσως, αλλά περιορισμένη με μεμονωμένες εκδηλώσεις, συνεχίστηκε ως το Β' Παγκόσμιο πόλεμο. Σήμερα φυσικά όλα αυτά αποτελούν αναμνήσεις μιας άλλης εποχής. 

Πηγή:   mani.org.gr                                                                                    




ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟ ΠΟΛΥΦΩΝΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ (ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΠΟΛΥΦΩΝΙΑ) KAI ΠOΙΑ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ;                                                                                  

Ταυτότητα:                                                                     
Είναι ένα Εθνομουσικολογικό φαινόμενο παλαιότατης καταγωγής, συνυφασμένο με την κοινοτική δομή και έκφραση των πληθυσμών της παραμεθόριας Ηπείρου και της ελληνικής μειονότητας της Αλβανίας, των οποίων αποτελεί ζωντανό στοιχείο πολιτισμικής ταυτότητας. Η δομή και το ύφος της ερμηνείας του δημιουργούν μια από τις πλέον ενδιαφέρουσες φόρμες στο ρεπερτόριο της παγκόσμιας λαϊκής πολυφωνίας.


Τόπος:
To Ηπειρώτικο Πολυφωνικό Τραγούδι είναι διαδεδομένο στην παραμεθόρια Ήπειρο και τη Νότια Αλβανία.  Aποτελεί  ζώσα παράδοση σε πολλά από τα χωριά των περιοχών Πωγωνίου, Άνω Πωγωνίου του πρώην Νομού Ιωαννίνων, Μουργκάνας και Φιλιατών του πρώην Νομού Θεσπρωτίας καθώς και σε χωριά της Κόνιτσας. Απαντάται, επίσης, στην «απέκει» πλευρά των Ελληνοαλβανικών συνόρων, στα χωριά της Δερόπολης, του Άνω  Πωγωνίου, του Θεολόγου (Ριζά), του Βούρκου και της Χειμάρρας – περιοχές της ελληνικής μειονότητας στη Νότια Αλβανία.
Ως χωριά με ξεχωριστή πολυφωνική παράδοση στην παραμεθόρια Ήπειρο, ανάμεσα σε άλλα, αξίζει να μνημονευθούν, από ανατολικά προς δυτικά, το Δολό, η Πωγωνιανή, οι Ποντικάτες, η Χρυσόδουλη, το Μαυρόπουλο, το Ζάβροχο, τα Κτίσματα, η Χαραυγή, η Καστάνιανη Πωγωνίου, ο Παρακάλαμος, το Μαυρονόρος, ο Λιάς, το Βαβούρι, ο Τσαμαντάς, ο Αμπελώνας (Πόβλα), το Γιρομέρι, το Πλαίσιο, η Σαγιάδα.  Χωριά της ελληνικής μειονότητας στην Αλβανία, διακεκριμένα για τη ζώσα πολυφωνική τους παράδοση είναι, ανάμεσα σε άλλα, η Πολύτσανη και το Χλωμό στο Άνω Πωγώνι, η Δερβιτσάνη, η Γράψη, η Γλύνα στη Δερόπολη, το Σελιό, η Σωτήρα, η Κοσοβίτσα, στην Άνω Δερόπολη, η Δίβρη στα Ριζά, η Φοινίκη στο Βούρκο, η Χειμάρρα στην ενδότερη, παράκτια περιοχή.
Πέρα όμως από τους «γενέθλιους» τόπους της, η Ηπειρώτικη Πολυφωνία διαδίδεται πλέον και σε αστικά κέντρα, λόγω της μετανάστευσης, αλλά και λόγω της διάδοσης του είδους με νεότερους τρόπους. Έτσι, με την ενεργοποίηση σειράς ομίλων και σχημάτων καθώς και τη λειτουργία εργαστηρίων πολυφωνίας, το Hπειρώτικο Πολυφωνικό Τραγούδι απαντά σήμερα στην Αθήνα, τα Ιωάννινα και τη Θεσσαλονίκη, ενώ πυρήνες πολυφωνίας δημιουργούνται και σε άλλες πόλεις αλλά και στο εξωτερικό, μέσω μεταναστών, σεμιναρίων και σχημάτων.

ΦΩΤΟ ΑΠΟ ΤΟ ΦΗΜΙΣΜΕΝΟ ΠΟΛΥΦΩΝΙΚΟ ΠΟΓΩΝΙΟΥ ΗΠΕΙΡΟΥ


ΙΙ. Ταυτότητα του φορέα του στοιχείου ΑΠΚ
1.   Πρόσωπο, ομάδα, οργανισμός
Φορείς του στοιχείου είναι όλοι όσοι τραγουδούν το Ηπειρώτικο Πολυφωνικό Τραγούδι είτε στις τοπικές κοινωνίες είτε σε νεότερες συλλογικότητες, στους χώρους της αποδημίας και το αστικό περιβάλλον.
Κείμενο του Λάμπρου Λιάβα
«Η απόδοση των τραγουδιών αυτών γίνεται από ομάδα τραγουδιστών που πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον 4 άτομα. Ο συνηθέστερος αριθμός είναι 5, άλλα μπορεί να φτάνει και 6, 7 ή ακόμη και 10 τραγουδιστές - ανάλογα με τους ισοκράτες (ώστε να "γεμίζει το τραγούδι και να πάει βρονταριά!") Ο κορυφαίος της ομάδας τραγουδάει την κυρίως μελωδία, δηλαδή αρχίζει, "παίρνει" το τραγούδι, γι’ αυτό ονομάζεται παρτής ή πάρτης ή σηκωτής. Του απαντάει ο δεύτερος που "γυρίζει" ή "τσακίζει" το τραγούδι, γι’ αυτό και λέγεται γυριστής, ενώ οι υπόλοιποι, οι ισοκράτες, κρατούν το "ίσο", δηλαδή το φθόγγο της τονικής της μελωδίας. Στην ομάδα αυτή μπορεί να προστεθεί (επιπλέον ή σε αντικατάσταση του γυριστή) κι ένα ακόμη τραγουδιστής, ο κλώστης, που κάνει ιδιόμορφους λαρυγγισμούς με ψεύτική φωνή("φαλτσέτο", όπως στα τυρολέζικα γιόντλερ), "κλώθοντας" το τραγούδι ανάμεσα στην τονική και στην υποτονική της μελωδίας. Μια τεχνική του χεριού που κρατάει τ’ αδράχτι όταν κλώθει το νήμα. Το χέρι όχι μόνο βάζει τ’ αδράχτι σε περιστροφική κίνηση (κλωθογυρίζει) αλλά το ανεβοκατεβάζει κιόλας κάθε τόσο. Ο συσχετισμός είναι φανερός.

Τόσο ο γυριστής όσο και ο κλώστης κόβουν απότομα το τραγούδι στην υποτονική της κλίμακας δημιουργώντας έτσι με τον τελευταίο φθόγγο του πάρτη μια έντονη διαφωνία (διάστημα 2ας), που είναι το κύριο χαρακτηριστικό αυτής της πολυφωνικής φόρμας και της δίνει ένα ιδιόμορφο άκουσμα.(...)


(…) Όσον αφορά στην καταγωγή αυτής της πολυφωνικής φόρμας, παρόλο που η έρευνα δεν έχει καταλήξει ακόμη σε βέβαια συμπεράσματα, όλες οι ενδείξεις πείθουν ότι ανάγεται σε πολύ παλιές (ίσως ακόμη και προελληνικές) εποχές. Πράγματι οι μελωδίες των τραγουδιών (μαζί με ορισμένα ακόμη της Ηπείρου και κάποια γυναικεία τραγούδια της Θεσσαλίας) είναι οι μοναδικές στον ελλαδικό χώρο που έχουν διατηρήσει την πεντατονική ανημίτονη κλίμακα (μουσική κλίμακα που αποτελείται από 5 νότες, χωρίς ημιτόνια). Η κλίμακα αυτή, όπως έχει αποδείξει η πρόσφατη μουσικολογική έρευνα, ταυτίζεται με το δώριο τρόπο των αρχαίων Ελλήνων, την κατεξοχήν ελληνική αρμονία.»
Παρατηρώντας κανείς τον τρόπο λειτουργίας ενός ηπειρώτικου πολυφωνικού συνόλου, μπορεί εύκολα να αντιληφθεί ότι η συμμετοχή σε μία τέτοια ομάδα προϋποθέτει πρώτ’ απ’ όλα την βιωματική σχέση τού κάθε μέλους με το ηπειρώτικο τραγούδι, αλλά και τους ισχυρούς δεσμούς μεταξύ των μελών του συγκροτήματος ώστε να λειτουργήσουν σαν ενιαίο σύνολο. Η ιδιαιτερότητα των πολυφωνικών συγκροτημάτων έχει να κάνει με τον απόλυτο συντονισμό και τη συλλογικότητα της έκφρασης, αλλά την ίδια στιγμή απαιτεί και τον ξεκάθαρο διαχωρισμό των ρόλων και των φωνών, μέσα σε μία ιεραρχία η οποία παραμένει αυστηρή για να μπορέσει να λειτουργήσει το σύνολο. Αυτή η πειθαρχία και ο σαφής διαχωρισμός των ρόλων δεν περιορίζει τα εκφραστικά μέσα του μέλους του συγκροτήματος.
Αντίθετα, η λειτουργία μέσα από αυτούς τους κανόνες ελευθερώνει την έκφραση, και όπως αναφέρει ο Μιχάλης Γκανάς «αυτά τα τραγούδια δεν βασίζονται σ’ έναν καλλίφωνο τραγουδιστή αλλά στην πολυφωνία της ομάδας. Οι φωνές ξεσκίζονται, χωρίς καμία έγνοια να είναι “ωραίες”, εκφράζοντας ένα κοινό πάθος που έρχεται από πολύ μακριά».



ΜΙΑ ΝΟΣΤΙΜΟΤΑΤΗ ΘΑΛΑΣΣΙΝΗ ΣΥΝΤΑΓΗ !

ΚΑΡΑΒΙΔΟΜΑΚΑΡΟΝΑΔΑ



YΛΙΚΑ
15 ΓΑΡΙΔΕΣ (ΝΟ 5)

250 ΓΡ. ΛΙΓΚΟΥΙΝΙ

1 ΝΤΟΜΑΤΑ

1 ΚΡΕΜΜΥΔΙ

1 ΠΡΑΣΙΝΗ ΠΙΠΕΡΙΑ ΚΕΡΑΤΟ

1 ΣΚΕΛ. ΣΚΟΡΔΟ

½ Κ.Σ. ΠΕΛΤΕ ΝΤΟΜΑΤΑΣ

2 Κ.Σ. ΠΑΣΤΑ ΓΛΥΚΟΠΙΚΑΝΤΙΚΗΣ ΠΙΠΕΡΙΑΣ ALMITO

1 Κ.Σ. ΒΟΥΤΥΡΟ LURPAK

½ Κ.Γ. ΔΕΝΔΡΟΛΙΒΑΝΟ

2 Κ.Σ. ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ

1/2 ΜΑΤΣ. ΜΑΪΝΤΑΝΟ

AΛΑΤΙ-ΠΙΠΕΡΙ






ΕΚΤΕΛΕΣΗ
ΕΙΝΑΙ ΑΠΛΗ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΜΗ ΣΤΗΝ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΗΣ
Βράζουμε τα λιγκουίνι σε αλατισμένο νερό. Καθαρίζουμε τις γαρίδες. Κόβουμε το κρεμμύδι, τη ντομάτα, το σκόρδο και τις πιπεριές σε κυβάκια.

Σωτάρουμε σε ελαιόλαδο το κρεμμύδι και την πράσινη πιπεριά, προσθέτουμε το βούτυρο, τις γαρίδες, τη ντομάτα, το αλάτι, το πιπέρι και το σκόρδο. Αφαιρούμε τις γαρίδες, ρίχνουμε τον πελτέ ντομάτας, την πάστα γλυκοπικάντικης πιπεριάς, το δενδρολίβανο και λίγο νερό. Στη συνέχεια προσθέτουμε τα βρασμένα λιγκουίνι και ανακατεύουμε. Στο τέλος βάζουμε τις γαρίδες, σερβίρουμε, γαρνίρουμε με ψιλοκομμένο μαϊντανό και πασπαλίζουμε με πιπέρι.



Έχει δίκιο ο Ράμα ;




Όλοι ακούσαμε σήμερα στα ΜΜΕ και στα social media που "πήραν φωτιά" για προκλητικές και ανιστόρητες δηλώσεις του Αλβανού πρωθυπουργού Έντι Ράμα κλπ. και ξαφνικά βρήκαμε ένα νέο εθνικό θέμα για να ασχοληθούμε. Όχι κάτι πρωτότυπο θα μου πείτε...

Για το πρώτο θέμα περί Ακρόπολης που έθεσε ο Ράμα αδυνατώ να πάρω θέση, καθώς δεν γνωρίζω καθόλου τα συγκεκριμένα ιστορικά γεγονότα και δεν είναι κακό να παραδεχόμαστε ότι δεν ξέρουμε κάτι. Οι παντογνώστες μας έχουν κατακλύσει στην Ελλάδα...
Θα ήθελα να γνωρίζω ώστοσο ποια η γνώση του συγκεκριμένου ιστορικού θέματος από τους κυρίους δημοσιογράφους, αλλά και από το..πόπολο στα social media που έσπευσε να μιλήσει για ανιστόρητη πρόκληση ; Ψιλά γράμματα θα μου πείτε αφού στο Ελλάδα όλοι γνωρίζουν τα πάντα, ειδικά αν πρόκειται για... εθνικό θέμα !

Το αφήνω λοιπόν και θα ασχοληθώ μόνο με την δεύτερη αναφορά του Αλβανού πρωθυπουργού που χαρακτήρισε την Αθήνα του 19ου αιώνα μια μικρή Αλβανική πόλη. Επειδή λοιπόν δεν με ενδιαφέρει ούτε η πολιτική ορθότητα, ούτε η επίσημη Ελληνική ιστορική γραμμή, θα πω πως αυτό που είπε ο Ράμα είναι αληθέστατο !  Η Αθήνα προ της επανάστασης του 21' (αυτό δηλαδή που γνωρίζουμε σήμερα ως δήμο Αθηναίων) δεν ήταν τίποτα παραπάνω από ένα χωριό και μάλιστα ένα χωριό περιστοιχισμένο από Αρβανίτικες (Αλβανικές) συνοικίες και άλλα χωριά !
Η έμπνευση του να γίνει η Αθήνα πρωτεύουσα προέκυψε μετά τη δημιουργία του νεοελληνικού κράτους (1830) ώστε να προσιδιάζει με την αρχαιότητα και την  αρχαία Αθήνα για ευνόητους λόγους. Οι συνθήκες για να γίνει μια μεγαλούπολη και να φτιαχτεί αυτό που ξέρουμε σήμερα ως Αθήνα ή Αττική ήταν μάλλον ιδανικές διότι στην περιοχή υπήρχαν πολύ μεγάλες εκτάσεις που ήταν είτε ακατοίκητες, είτε αραιοκατοικημένες. Κάπως έτσι λοιπόν φτιάχτηκε αυτό που ξέρουμε σήμερα ως Αθήνα και που μέσα στα χρόνια και στην εξέλιξη του νεοελληνικού κράτους γιγαντώθηκε ακόμα περισσότερο.

Ωστόσο το νεαρό Ελληνικό κράτος είχε ένα πρόβλημα και αυτό ήταν το πως θα αντιμετωπίσει όλη αυτή την Αλβανική λαοθάλασσα στην Αττική (που μιλούσε πρωτίστως τη μητρική του Αλβανική γλώσσα). Το πως την αντιμετώπισε, όπως και μαρτυρίες και αναλυτική απογραφή για την Αθήνα του 19 ου αιώνα μπορείτε να διαβάσετε στον παρακάτω σύνδεσμό που αλιεύσαμε από το site του αντιεθνικιστή συγγραφέα Δημήτρη Λιθοξόου, πάντα με τεκμηριωμένες πηγές.





ΜΙΑ ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΙΚΗ ΣΥΝΤΑΓΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΒΟΛΟ


ΧΟΙΡΙΝΟ ΜΕ ΜΑΝΙΤΑΡΙΑ ΚΑΙ ΚΑΣΕΡΙ ΣΤΟ ΠΗΛΙΝΟ 




Υλικά :  1 1/5 κιλό χοιρινό μπούτι κομμένο σε μικρά κομματάκια (κύβους), 1 κονσέρβα τεμαχισμένα μανιτάρια ή και νωπά , μία κονσέρβα κονκασέ ντοματάκια ψιλοκομμένα ή ψιλοκομμένη φρέσκια ντομάτα, 2 μέτρια κρεμμύδια κομμένα σε ροδέλες, ένα ποτηράκι κρασιού  κρασί κόκκινο, ελαιόλαδο Καλαμάτας,  250 γρ. κασέρι ή ρεγκάτο,  αλάτι, πιπέρι.





Εκτέλεση:

Πλένουμε το κρέας , το αλατοπιπερώνουμε και το περνάμε λίγο από το τηγάνι να ροδίσει. Σε μια κατσαρόλα σοτάρουμε τα κρεμμύδια ροδέλες και τα μανιτάρια για λίγα λεπτά.                    

Εν συνεχεία προσθέτουμε τα κομματάκια ντομάτας και βράζουμε την σάλτσα για 10 λεπτά περίπου σε μέτρια φωτιά. Στην συνέχεια προσθέτουμε τα κομματάκια χοιρινού και το κρασί.



Αφήνουμε για 20 λεπτά τουλάχιστον το φαγητό να βράσει και αφού έχει το χοιρινό σχεδόν ψηθεί ρίχνουμε το φαγητό σε ένα πήλινο ή και πυρέξ (εάν δεν έχουμε πήλινο ) προσθέτουμε το τυρί κομμένο σε μικρούς κύβους και ψήνουμε το φαγητό στους 200 βαθμούς για 20 περίπου λεπτά ακόμα μέχρις ότου λιώσει το τυρί και βράσει ικανοποιητικά το κρέας. Σερβίρεται με ρύζι, πουρέ ή πατάτες τηγανιτές.



Καλή σας απόλαυση !



ΗΠΕΙΡΟΣ: ΙΣΤΟΡΙΑ &ΚΑΤΑΓΩΓΗ


ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΣΗΜΕΡΑ ΕΝΑ ΠΡΩΤΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ ΠΟΥ ΑΦΟΡΑ ΚΥΡΙΩΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ ΜΕ ΟΣΕΣ  ΣΟΒΑΡΕΣ ΕΚΔΟΧΕΣ  ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΜΕΧΡΙ ΣΗΜΕΡΑ.



2ο ΜΕΡΟΣ



ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΟΜΩΣ ΚΑΙ ΚΑΠΟΙΕΣ ΕΚΔΟΧΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΗΠΕΙΡΩΤΩΝ, ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΣ ΥΠ’ΟΨΗ ΟΤΙ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΥΠΗΡΞΑΝ Η ΚΑΙ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΓΕΝΕΣΤΕΡΕΣ ΦΥΛΕΣ ΟΠΩΣ ΟΙ ΤΣΑΜΗΔΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΒΛΑΧΟΙ ΜΕ ΤΟΥΣ ΟΠΟΙΟΥΣ ΘΑ ΑΣΧΟΛΗΘΟΥΜΕ ΞΕΧΩΡΙΣΤΑ ΚΑΠΟΙΑ ΑΛΛΗ ΣΤΙΓΜΗ. 

1η εκδοχή


Για την προέλευση των Ηπειρωτών, οι γνώμες διχάζονται. Οι περισσότεροι μελετητές υποστηρίζουν ότι κατάγονται από βάρβαρους Ιλλυριούς που κατέβηκαν από το Βορρά, ενώ μερικοί πιστεύουν ότι ήταν εξυπαρχής Έλληνες. Ο Θουκυδίδης τους ονομάζει «βαρβάρους» και «βαρβαρογλώσσους’’, αλλ’ αυτό δεν αποτελεί ατράνταχτη απόδειξη μη ελληνικότητας, μια που ο ίδιος χαρακτηρίζει «βαρβάρους» και τους Ακαρνάνες, ενώ άλλοι αρχαίοι συγγραφείς δε θεωρούσαν Έλληνες ούτε τους Αιτωλούς.

Οπωσδήποτε, από τον 4ο αιώνα πχ. αρχίζει ένας ραγδαίος εξελληνισμός όλων των ηπειρωτικών φύλων και μετά το 375 πχ., οπότε ο βασιλιάς των Μολοσσών Αλκέτας ίδρυσε τη Μεγάλη Ηπειρωτική Συμμαχία, οι χωριστές ονομασίες ξεχνιούνται, για ν’ αποχτήσουν οριστικά οι κάτοικοι της περιοχής το κοινό όνομα Ηπειρώται.
Έρχεται ύστερα η μακεδονική Περίοδος και ο Φίλιππος Β’ έχει στο πλευρό του, σύζυγο και βασίλισσα, μια Ηπειρώτισσα, την Ολυμπιάδα, που Θα δώσει το φως στον κατακτητή Αλέξανδρο κάτι, ωστόσο, που δε σώζει την Ήπειρο από την υποταγή στους τρομερούς Μακεδόνες. Λίγο αργότερα, την εποχή του αλληλοσπαραγμού των αλεξανδρινών επιγόνων, η Ήπειρος θα γεννήσει έναν εκπληκτικό στρατιωτικό εγκέφαλο, για μερικούς ισάξιο του Αλέξανδρου, τον Πύρρο.                                                  

Ο Βασιλιάς Πύρρος (318 -272 πχ.) ήταν ο άνθρωπος που γεννήθηκε για να κάνει μεγάλα έργα και τελικά δεν έκανε ούτε μικρά, όπως έχει συμβεί και θα συμβαίνει πάντα με τόσους και τόσους συνανθρώπους του. Η αιτία ήταν ότι τα μοναδικά προσόντα του εξουδετερώνονταν από τα μοναδικά ελαττώματά του. Ολόκληρη η ζωή του Πύρρου υπήρξε μια ατέρμονη επεισοδιακή Περιπέτεια. Έχασε το θρόνο του μόλις 12χρονος και κατέφυγε στην αυλή ενός συγγενή του βασιλιά των Ιλλυριών, που τον μεγάλωσε και, αργότερα, τον βοήθησε να ξανακερδίσει την ηγεμονία της Ηπείρου. Η πρώτη του δουλειά ως ενήλικος πια μονάρχης ήταν να επιχειρήσει έναν αστραπιαίο πόλεμο στη Μακεδονία και να την κυριέψει, χωρίς όμως να καταφέρει και να την κρατήσει.

Νικητής διωγμένος από τη χώρα που νίκησε, αποφασίζει να επαναλάβει στη Δύση τα κατορθώματα του Αλέξανδρου στην Ανατολή κι εκστρατεύει στην Ιταλία, με συμμάχους τους Ταραντίνους, που τους είχαν επιτεθεί οι Ρωμαίοι. Έχοντας μαζί του ελέφαντες, όπλο άγνωστο μέχρι τότε στην ιταλική χερσόνησο, πανικοβάλλει τις Ρωμαικές λεγεώνες και τις νικάει δυο φορές, στην Ηράκλεια και στο Άσκλο (280-279 πχ.), αλλά με τόσο βαριές δικές του απώλειες, ώστε να τρομάξει και ο ίδιος και να προφέρει την ιστορική εκείνη φράση που μας έχει διασώσει ο βιογράφος του Πλούταρχος: "Άλλη μια τέτοια νίκη και χαθήκαμε!"



2η εκδοχή


Πριν από 12-25 χιλιάδες έτη περίπου, στον χώρο του Αιγαίου εκτεινότανε μια μεγάλη κοιλάδα, που χωριζότανε από δύο μεγάλες λίμνες. Η κοιλάδα αυτή που ονομαζότανε Αιγηίδα, είχε εύκρατο κλίμα και ιδανικές συνθήκες ζωής. Η Αιγηίδα που υπήρξε το λίκνο της Ελληνικής Φυλής, κατακλύσθηκε από νερά θαλάσσης και τη θέση της κατέλαβε το Αιγαίο πέλαγος...

Τα αίτια του καταποντισμού της Αιγηίδας  ήταν πιθανόν μεγάλης έκτασης ηφαιστιακή δράση, που είχε ως αποτέλεσμα την ανύψωση της στάθμης την θαλασσών και την πρόκληση κατακλυσμού. Πολλοί όμως από τους κατοίκους της Αιγηίδας κατάφεραν να σωθούν. Κάποιοι κινήθηκαν βόρεια και έφτασαν στην Κεντρική Ευρώπη, άλλοι πέρασαν στην Μ.Ασία ενώ κάποιοι άλλοι παρέμειναν στα νησιά που σχηματίστηκαν μετά τον κατακλυσμό. Οι πληθυσμοί που πήγαν στην Κεντρική Ευρώπη διατήρησαν –όσο ήταν δυνατόν βέβαια- την επαφή τους με όσους έμειναν πίσω και μετά από χιλιάδες χρόνια οι απόγονοι τους επέστρεψαν στην Ελληνική Χερσόνησο.

Γύρω στο 2500π.Χ. τα ελληνικά αυτά φύλλα που επιστρέφουν από την Κεντρική Ευρώπη βρίσκονται εγκατεστημένα στην Β.Πίνδο,όπου από εκεί αφού ξεχωρίζουν σε τρείς βασικές ομάδες αρχίζουν μια νέα πορεία προς νότον.
Ένα από αυτά τα φύλα,οι Μακεδόνες,θα θα διασπαστούν σε επιμέρους ομάδες ,μια από τις οποίες θα παραμείνει και θα εξαπλωθεί σ’ ολόκληρο τον Ηπειρωτικό χώρο,όπου αφού αναμειχθεί μα τα γηγενή άλλα ελληνικά φύλα θα εγκατασταθεί εκεί μόνιμα.Από αυτή την ανάμειξη των πρωτοελληνικών πληθυσμών προήλθε το ελληνικό φύλο των Ηπειρωτών.

Από τις αρχές στης δεύτερης χιλιετηρίδας π.χ. στη Ήπειρο,σύμφωνα με τον ιστοριογράφο Θεόπομπο(400π.Χ) κατοικούν 11 ελληνικά φύλα τα οποία ήταν:
οι Χάονες που κατοικούσαν στις ακτές του Ιονίου από τις παραλίες της Χειμάρρας μέχρι την περιοχή των Φιλιατών,
οι Θεσπρωτοί  από Φιλιάτες-Παραμυθιά μέχρι την Πάργα,
οι Κασσιωπαίοι από την Πρέβεζα μέχρι τον Αμβρακικό Κόλπο,
οι Αμφιλόχιοι, οι Μολοσσοί που κατοικούσαν στην κοιλάδα των Ιωαννίνων,οι Αθαμάνες που κατοικούσαν στην περιοχή των Τζουμέρκων, οι Αίθικες στην οροσειρά της Πίνδου,
οι Τυμφακοί στις κοιλάδες μεταξύ Λίγκου-Λάκμου και Καμβουνίων Όρεων, οι Ορέστες που κατοικούσαν στα ορεινά της Χαονίας,οι Παραναίοι στην περιοχή των Ζαγορίων και
οι Αττιντάνες στις κοιλάδες του Άψου και του Αωού.
Μετά την επικράτηση των Μολοσσών το 375π.Χ., όλα τα παραπάνω φύλα συμπτήχθηκαν και δημιούργησαν τη Συμμαχία των Ηπειρωτών.


3η εκδοχή


Ο καθηγητής Robert Browning στη σελίδα 12 του βιβλίου του «Η ελληνική γλώσσα μεσαιωνική και νέα», το οποίο έχει εκδοθεί μεταφρασμένο στην ελληνική από τις εκδόσεις Παπαδήμα, γράφει τα εξής για ελληνο-ιλλυριακή καταγωγή των αρχαίων Ηπειρωτών καθώς και για την πιθανότητα του να ήταν η αρχαία μακεδονική ή μια παρεκλίνουσα ελληνική διάλεκτος ή μια ξεχωριστή «ινδοευρωπαϊκή γλώσσα», συγγενής προς την ελληνική. Γράφει συγκεκριμένα:


 «Στην αρχαιότητα δεν υπήρχε ομοφωνία ως προς το αν ήταν οι Μακεδόνες Έλληνες ή όχι. Ο Ηρόδοτος 1.56, 8.43 αναφέρει ότι η καταγωγή τους ήταν δωρική. Ο Θουκυδίδης 4.124-7 υποστηρίζει ότι ήταν “βάρβαροι”. Το ίδιο και ο Ισοκράτης, Φίλιππος 106-8 και ο Δημοσθένης. Η συζήτηση γίνεται κυρίως για τον πολιτισμό και την πολιτική και όχι για τη γλώσσα. Υπάρχει σαφής μαρτυρία ότι η μακεδονική δεν γινόταν αμέσως κατανοητή από τους περισσότερους Έλληνες (Πλούταρχος, Αλεξ. 51.4, Ευμένης 14, Curtius Rufus 16.9.37, Λίβιος 31.29 κ.λπ.). Οι υποτιθέμενες μακεδονικές λέξεις, τα κύρια ονόματα και τα τοπωνύμια δεν δίνουν μια ξεκάθαρη λύση. Η πιθανότερη υπόθεση είναι πως η μακεδονική ήταν ή μια παρεκκλίνουσα ελληνική διάλεκτος ή μια ινδο-ευρωπαϊκή γλώσσα που συγγένευε στενά με την ελληνική. Πβ. Katicic (1976) 100-16. Η γλώσσα των Ηπειρωτών χαρακτηρίζεται επανειλημμένα στην αρχαιότητα σαν μη  ελληνική (Θουκυδίδης 1.47, 1.51, 2.80) κλπ., Στράβων 8.1.3).

 Κι όμως οι Ηπειρώτες συνδέονταν με την καταγωγή διαφόρων ελληνικών κοινοτήτων. Στην Ήπειρο μπορεί κάλλιστα να συντελέστηκε μια φυλετική και γλωσσική ανάμιξη: κάποιες φυλές μιλούσαν ελληνικά, άλλες ιλλυρικά ή κάποια άλλη γλώσσα (πβ. Hammond, 1967, 423, Katitic, 1976, 120-7)»
Να συμπληρώσουμε ότι ενώ ο Στράβων έγραψε το περιβόητο «Έστιν ουν Ελλάς και η Μακεδονία», δεν θεωρούσε ελληνική περιοχή την Ήπειρο και παρέθετε γεωγράφους που θεωρούσαν ότι η Ελλάς αρχίζει από την Αιτωλοακαρνανία, καθώς και ότι έγραφε ότι οι Ηπειρώτες ήταν δίγλωσσοι, κάτι που συνηγορεί υπέρ της θέσης ότι οι Ηπειρώτες ήταν ένα μείγμα ελληνόφωνων και ιλλυριόφωνων φυλών.

Ο Robert Browning σπούδασε στην Kelvinside Academy της Γλασκώβης (1931-1935), όπου αρίστευσε στις κλασικές σπουδές. Φοίτησε επίσης στο Κολλέγιο Ballion της Οξφόρδης (1935-1939). Δίδαξε στο κολλέγιο Merton της Οξφόρδης από το 1946 έως το 1947 και κατόπιν ως υφηγητής της κλασικής Φιλολογίας στο UniversityCollege του Πανεπιστημίου του Λονδίνου από το 1947 έως το 1965. Από το 1965 ώς την αφυπηρέτησή του ήταν καθηγητής Κλασικών Σπουδών και Αρχαίας Ιστορίας στο Κολλέγιο Birkbeck του ίδιου Πανεπιστημίου. Είναι μέλος του Συμβουλίου για την προώθηση των Ελληνικών και Λατινικών Σπουδών, μέλος της Βρεττανικής Ακαδημίας, καθώς και πρόεδρος της αγγλικής επιτροπής για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα στην Ελλάδα. Ο καθηγητής Browning επισκέφθηκε πολλές φορές την Ελλάδα και την Κύπρο. Συνεργάστηκαν σε πολλά επιστημονικά, εγκυκλοπαίδειες και λεξικά παγκοσμίου κύρους και δημοσίευσε τα έργα:

1. Notes on Byzantine Proemia, Βιέννη, 1966
2. Byzantine Literature, στουςD. R. Dudley καιD. M. Lang (εκδ.), The Penguin Companion to Literature 4, Harmond’sworth , 1969,
3. Medieval and Modern Greek, Λονδίνο, 1969
4. Justinian and Theodora, Λονδίνο, 1971
5. Byzantine and Bulgaria, Λονδίνο 1975
6. Studies on Byzantine History, Literature and Education, Λονδίνο 1977
7. The Byzantine Empire, Λονδίνο 1980



 1ο ΜΕΡΟΣ


ΑΣ ΔΟΥΜΕ ΩΣ ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΧΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΠΙΣΗΜΕΣ ΝΕΟΛΛΗΝΙΚΕΣ ΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΜΑΖΙ ΜΕ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ.

Πηγή και περισσότερες λεπτομέρειες στο: http://hellenismos.ysee.gr/html/ipeiros/ipeiros.html


Το όνομα Ήπειρος (ή Άπειρος) σημαίνει «στεριά» και ως πρώτοι κάτοικοι της Ηπείρου αναφέρονται Πελασγοί που είχαν έλθει από την Θεσσαλία. Στην Κορυτσά έχουν βρεθεί και ίχνη Μυκηναϊκού πολιτισμού.
Κατά το Θεόπομπο ( 4ος αιών.) οι ηπειρωτικές φυλές ήσαν 14 ενώ κατά το Στράβωνα 11, όλες Ελληνικές. Σημαντικές φυλές ήσαν οι Σελλοί, οι Μολοσσοί, οι Θεσπρωτοί, οι Χάονες, οι Αθαμάνες, οι Κασσωπαίοι, οι Έλλοπες, οι Δρύοπες, οι Παραβαίοι και οι Αμβρακιώται.
Οι Ηπειρώτες βασιλείς θεωρούσαν ότι κατάγονται από τον Αιακό και τον εγγονό του Αχιλλέα. Σύμφωνα με την τοπική τους παράδοση, από τον υιό του τελευταίου Πύρρο (Νεοπτόλεμο), γεννήθηκε ο Μολοσσός, γενάρχης των Μολοσσών. Τον 5ο αιώνα, οι βασιλείς Άδμητος και Θαρύπας κατέστησαν τους Μολοσσούς κυρίαρχη φυλή, ενώνοντας υπό αυτήν όλα τα ηπειρώτικα φύλα. Θεωρείται δε ότι έκτοτε μόνον οι Μολοσσοί είχαν βασιλεία, ενώ οι υπόλοιπες φυλές είχαν «Προστάτας Επετησίους». Από την φυλή των Μολοσσών καταγόταν η Μυρτάλη, η οποία αργότερα επονομάσθηκε Ολυμπιάδα και ενυμφεύθη τον βασιλέα των Μακεδόνων Φίλιππο.

Από τους Νοτιοέλληνες, πρώτοι οι Ηλείοι και μετά οι Κορίνθιοι τον 8ο αιώνα ίδρυσαν αποικίες στα παράλια της Ηπείρου, κτίζοντας τις πόλεις Απολλωνία, Ανακτόριον, Επίδαμνος και Αμβρακία. Στους Περσικούς Πολέμους, οι Αμβρακιώτες έστειλαν 7 πλοία και 500 οπλίτες στις Πλαταιές.
Από τον 6ο αιώνα, η Κόρινθος είχε πετύχει να εξασφαλίσει τον οικονομικό έλεγχο επί των ηπειρωτικών φυλών. H κατάσταση αυτή διατηρήθηκε αμετάβλητη έως τις αρχές του Πελοποννησιακού πολέμου ( 431 - 404 ), όταν οι Μολοσσοί, υπό τον προαναφερθέντα βασιλέα Θαρύπα, έγιναν σύμμαχοι των Αθηνών, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα την εισβολή στην Ήπειρο του αττικού πολιτισμού. Με κύριους φορείς τους Μολοσσούς και το φιλοαθηναίο Θαρύπα σημειώθησαν από τα τέλη του 5ου αιώνος ριζικές μεταβολές ( μεγαλύτεροι και τειχισμένοι οικισμοί, θέσπιση ετησίων αρχόντων και Βουλής, κοπή τοπικού νομίσματος, εισαγωγή αττικού αλφαβήτου και γραφής ). Με πρωτοβουλία των Μολοσσών συγκροτήθηκε το 330 και το «Κοινόν των Μολοσσών», η πρώτη πολιτική ομοσπονδία της περιοχής. Με τη βίαιη έξωση των τελευταίων Αιακιδών ( το έτος 232 ) και την γενίκευση της Δημοκρατίας, δημιουργήθηκε με πρωτοβουλία των Χαόνων το «Κοινόν των Ηπειρωτών» ( 232 - 168 ), μία νέα, ευρύτερη ομοσπονδία, στην οποία μετείχαν όλα τα ηπειρωτικά φύλα, από τον Αμβρακικό έως τις εκβολές του Αώου.

Μεγάλη στρατιωτική μορφή της Ηπείρου, υπήρξε ο βασιλεύς των Μολοσσών Πύρρος, γνωστός για την εκστρατεία του στη Νότιο Ιταλία (3ος αιών), προς ενίσχυση των Ελλήνων της Μεγάλης Ελλάδος (Τάρας). Με την εμφάνιση και τη βασιλεία του Πυρρού, η αρχαία Ήπειρος απέκτησε για πρώτη φορά ακτινοβολία, πολύ, πέρα από τα σύνορα της. Η εκστρατεία του Πύρρου στην Ιταλία και η αποδυνάμωση της πατρίδος του από μάχιμο πληθυσμό, κατέστη αργότερα η αιτία μεγάλων καταστροφών σε αυτήν, όταν εισέβαλαν οι Ρωμαίοι, νικητές μετά την αιματηρή Μάχη της Πύδνας. Το 167 η Ήπειρος κατελήφθη υπό των Ρωμαίων, με ανυπολόγιστες καταστροφές των πόλεών της και του πολιτισμού της, μετά από έναν αιώνα ωστόσο οι πόλεις της εγνώρισαν ξανά την ακμή έως την Ύστερη Αρχαιότητα που οι περισσότερες έσβησαν ως αποτέλεσμα των βαρβαρικών επιδρομών και της χριστιανικής επικρατήσεως.


ΠΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΑΡΧΑΙΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

  Δωδώνη, Μαντείο Δωδώνης


 Η Αρχαία Δωδώνη βρίσκεται 22 χλμ. νοτίως των Ιωαννίνων, στη στενή κοιλάδα ανάμεσα στον Τόμαρο και τη Μανολιάσα. Σύμφωνα με την παράδοση η Δωδώνη κατοικείτο από τους Σελλούς πριν από τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνος και από την φυλή τους ήσαν οι πρώτοι ιεροφάντες του Θεού Διός.
Το όνομα Δωδώνη πιθανόν προήλθε από την ομώνυμη ωκεανίδα Νύμφη ή από τον Δώδωνο ποταμό. Η πόλη είναι γνωστή και από το πασίγνωστο και αρχαιότερο Μαντείο της, όπου στον χώρο αυτό από τον 30ο αιώνα λατρευόταν η Θεά Γη στην οποία θυσιαζόταν ο ιερός ταύρος που γονιμοποιούσε την γη. 

 Αρχαία Εφύρα, Νεκρομαντείον Αχέροντος και Ιερό της Θεάς Περσεφόνης
ΝεκρομαντείοΤο Νεκρομαντείο ( Νεκυομαντείον )βρίσκεται στην κορυφή ενός λόφου κοντά στο Καναλάκι, στο χωριό Μεσοπόταμος, κοντά στο Δέλτα που σχηματίζουν οι ποταμοί Αχέρων και Κοκκυτός, μερικές εκατοντάδες μέτρα μακρύτερα από την αρχαία μυκηναϊκή αποικία Εφύρα (ή Κίχυρος). Στην αρχαία εποχή ο λόφος ήταν ένα νησάκι της λίμνης Αχερουσίας. 

Ναός Θεού Απόλλωνος Πυθίου Σωτήρος


Ο Ναός που έστεκε σε μικρή απόσταση από το Θέατρο της Αμβρακίας, ανήκε στον 5ου αιώνα, ήταν δωρικού ρυθμού με πρόναο και επιμήκη σηκό. Στο βάθος του σηκού σώζεται βάθρο στο οποίο ήταν τοποθετημένο το άγαλμα του Θεού.


 Ναός Θεού Αρείου Διός
Ναός Θεού Αρείου Διός, περίπου 11 χλμ δυτικά της πόλεως των Ιωαννίνων, κοντά στο Ροδοτόπι και στους πρόποδες του λόφου Γαρδικίου, υπάρχουν τα υπολείμματα του Ναού του Θεού Αρείου Διός που ήταν το επίσημο Ιερό της φυλής των Μολοσσών. 

 Άγνωστο Ιερό
Δίπλα στη Μονή Ζαλόγγου, υπάρχουν λείψανα Εθνικού Ναού, ενώ στους γύρω βράχους υπάρχει λαξευμένο θέατρο και τάφοι.

Αχέρων Ποταμός


Το όνομα του ποταμού Αχέροντος σημαίνει «χωρίς χαρά» ( από τη λέξη αχός, δηλ. λύπη ), σύμφωνα με την παράδοση ονομάζεται δε και Μαυροπόταμος, διότι κατά την Τιτανομαχία οι Τιτάνες ξεδίψαγαν από τα νερά του γι’ αυτό κι ο Θεός Ζεύς τα έκανε μαύρα. Κατά την Παράδοση, ο Αχέρων, μαζί με τους άλλους δύο ποταμούς που συνενωνόταν, τον Πυριφλεγέθωνα και τον Κωκυτό ( τον «θρήνο» ), ώριζαν τα σύνορα της χώρας του Θεού Άδου.

  Σπήλαιο Περάματος


Σπήλαιο αφιερωμένο κατά την αρχαιότητα στον Πλούτωνα και την Περσεφόνη.

 Σπήλαιο Αφροδίτης
Η μεγαλύτερη θαλάσσια σπηλιά στον κόλπο του Λύχνου.

 Αμβρακία ή Αμπρακία  (Άρτα)


Σημαντική αρχαία πόλη του νοτιώτατου τμήματος της Ηπειρωτικής Θεσπρωτίδος, επί του ποταμού Αράχθου, αποικία των Κορινθίων που εξεδίωξαν τους εντόπιους Δρύοπες. Ιδρυτής της πόλεως φέρεται ο Γόργος, υιός του τυράννου της Κορίνθου Κυψέλου, ενώ κατά μία άλλη άποψη έλαβε το όνομά της από τον υιό του Θεσπρωτού Λυκάωνος ή του Ηρακλείδη Δεξαμενού, τον Άμβρακα, πριν την κατάληψή της από τους Κορίνθιους κατά τον 7ο αιώνα. Κατά μία άλλη εκδοχή, επώνυμη της πόλεως υπήρξε η θυγατέρα του βασιλέως των Δρυόπων και υιού του Θεού Απόλλωνος Μελανέως ή θυγατέρα του Φόρβαντος, υιού του Ηλίου.

 Κασσώπη
Αρχαία πρωτεύουσα της Κασσωπαίας χώρας. Η πόλη, της οποίας έχουν διασωθεί αρκετά ερείπια, ιδρύθηκε τον 4ο αιώνα επάνω σε οροπέδιο στις νότιες πλαγιές του Ζαλόγγου, κοντά στο χωριό Καμαρίνα, 28 χλμ., περίπου από την Πρέβεζα. 

 Πασσαρών
Η Πασσαρών ήταν η πρωτεύουσα των Μολοσσών και ιδρύθηκε τον 5ο αιώνα από τον βασιλιά Θαρύπα ο οποίος και διοικούσε την πόλη με το Συμβούλιο των Ευγενών. Στην πόλη αυτή γεννήθηκε και η Ολυμπιάς η μητέρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. 
 Νικόπολις


Η πόλη ιδρύθηκε το έτος 31 από τον Οκταβιανό Αύγουστο εις ανάμνηση της Ναυμαχίας του Ακτίου όπου κατενίκησε τον στόλο της Κλεοπάτρας και του Αντωνίου. Σε ανάμνηση της νίκης του, ο νικητής έκτισε στο νοτιότατο άκρο της Ηπείρου τη Νικόπολη, που αναπτύχθηκε γρήγορα σε μεγαλούπολη, αφού προικίσθηκε με εξαιρετικά προνόμια και ατέλειες, ως «ελεύθερη» Ελληνική πόλη κι ο πληθυσμός της συγκροτήθηκε από συνοικισθέντες Έλληνες πολίτες από 20 περίπου πόλεις της Αιτωλοακαρνανίας και της Ηπείρου. 

 Βερενίκη (Πρέβεζα)
Αρχαία ηπειρωτική πόλη με σημαντικό λιμάνι κατά την εποχή του βασιλέως Πύρρου. Στη συνέχεια κυριεύθηκε και λεηλατήθηκε αρκετές φορές από ξένους εισβολείς ( Ρωμαίους, Βησιγότθους κ.ά. ). Ως «Πρέβεζα» απαντάται για πρώτη φορά στο «Χρονικόν του Μορέως».

 Μυκηναϊκά ευρήματα περιοχής Πάργας
Στην ευρύτερη περιοχή έχουν βρεθεί ερείπια αρχαίας ακροπόλεως, λείψανα αρχαίων τειχών, Μυκηναϊκός τάφος, κ.α.

 Αρχαία Ελέα (Βέλλιανη)
Τα ερείπιά της βρίσκονται στις πλαγιές του Κορίλα, δίπλα στο χωριό Βέλλιανη, τη σημερινή Χρυσαυγή της Παραμυθιάς. Η κατασκευή του τείχους και της πύλης στην ανατολική πλευρά της πόλεως είναι μνημειακή. Πιθανολογείται ότι χτίστηκε τον 4ο αιώνα.

Δυμόκαστρο (Ελίνα)
Ερείπια αρχαίας πόλεως, Δ. της Πέρδικας επάνω σε μια ασβεστολιθική ράχη που καταλήγει στη θάλασσα, ανάμεσα στους όρμους Αρρίλα και Καραβοστάσι. Περιστοιχίζονται από τρία συνεχιζόμενα τείχη με εμβαδόν 22 εκτάρια. Τα ανατολικά τείχη ανήκουν στον 4ο αιώνα. Τα δυτικά, που κατέρχονται έως την ακτή, είναι Ελληνιστικά.

Αρχαία Γιτάνη (Γκούμανη)
Η πρωτεύουσα του «Κοινού των Θεσπρωτών». Βρίσκεται Ν. Δ. του γυψολιθικού υψώματος Βρυσέλλα (υψόμετρο 379 μ.). Η περίμετρος του τείχους της είναι 2,400 μ. Πρόκειται για τον μεγαλύτερο και αξιολογότερο αρχαίο οικισμό της Θεσπρωτίας. Συνοικίσθηκε κατά τον 4ο αιώνα και εγνώρισε μεγάλη ανάπτυξη στους Ελληνιστικούς χρόνους.

 Βουθρωτός
ΘέατροΑρχαία ηπειρωτική ( χαονική ) πόλη 20 χλμ. νοτίως των «Αγίων Σαράντα», την οποία ο Βιργίλιος παρουσιάζει να έχει κτισθεί από τον ήρωα του Τρωικού πολέμου Έλενο.
Η περιοχή φαίνεται να κατοικείται κανονικά από τους μεσολιθικούς χρόνους, ενώ τον 8ο αιώνα η πόλη εποικίσθηκε από Κερκυραίους και Κορινθίους που κατά τον 5ο αιώνα της έδωσαν καθαρά Ελληνικό χαρακτήρα. 

 Φοινίκη
Ηπειρωτική πόλη της φυλής των Χαόνων. Το έτος 232, ιδρύθηκε εκεί το «Κοινόν των Ηπειρωτών». Έχουν βρεθεί Θέατρο, τάφοι με σαρκοφάγους, Ναός της Θεάς Αθηνάς, Γυμνάσιο κ.ά.

  Επίδαμνος (Δυρράχιο)
Αποικία των Κορίνθιων και Κερκυραίων. Οι πολίτες της συμμετείχαν από νωρίς στους Ολυμπιακούς Αγώνες και ενεπλάκησαν ως σύμμαχοι των Κερκυραίων και Αθηναίων στον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Από τους Ρωμαίους μετωνομάσθηκε σε Dyrrhachium.

 Απολλωνία (Πογιάνι Φίερι)
Βουλευτήριο. Αποικία των Κερκυραίων και των Κορινθίων. Στην πόλη, όπου συζούσαν Ιλλυριοί και Έλληνες και είχε ολιγαρχικό καθεστώς βασισμένο στους δεύτερους, έχουν βρεθεί Ναοί των Θεών Απόλλωνος και Αρτέμιδος, Ωδείον, Ελληνιστικό Θέατρο χωρητικότητος τουλάχιστον 7.500 θέσεων, Βουλευτήριον, Νυμφαίον, Ρωμαϊκή Στοά και πάμπολλα μωσαϊκά, αττικά αγγεία και ταφικά ανάγλυφα και  αγάλματα 

 Αμαντία (Πλιόσα)
Θεά Αφροδίτη. Οχυρή Ιλλυρική πόλη επάνω σε ύψωμα. Τα τείχη της πολεως έφθαναν τα 2.2 χλμ. Γύρω στο 350, υπό την επιρροή της Απολλωνίας, απέκτησε καθαρά Ελληνικό χαρακτήρα και εγνώρισε μεγάλη οικονομική και πνευματική ακμή, έκοψε δε δικό της νόμισμα.
Η πόλη διέθετε μεγάλο Στάδιο ( που έχει διασωθεί στα νοτιοανατολικά της ) χωρητικότητος περίπου 4.000 θεατών, κατασκευασμένο τον 4ο αιώνα και χρησιμοποιηθέν τουλάχιστον έως και τον 4ο μ.χ.χ αιώνα. 

 Βύλλις (πλησίον του Φίερι)
Αρχαία πόλη των Χαόνων. Έχουν αποκαλυφθεί από την αρχαιολογική έρευνα ένα περίφημο Θέατρο πού συνδυάζει δωρικό και ιωνικό ρυθμό, καθώς και Γυμναστήριο, Στάδιο, ταφικά κτίσματα με Μακεδονικές επιδράσεις, Αρχαία Αγορά, οικία με περίστυλη αυλή και πολύχρωμο ψηφιδωτό, νομίσματα με παραστάσεις του Θεού Δωδωναίου Διός, της Θεάς Αρτέμιδος, του Θεού Ηρακλέους και του Αχιλλέως, καθώς και πλήθος επιγραφών.




Η ΜΕΤΣΟΒΙΤΙΚΗ ΧΟΡΤΟΤΥΡΟΠΙΤΑ




Το Μέτσοβο είναι μια ορεινή κωμόπολη της Ηπείρου που βρίσκεται στο νομό Ιωαννίνων, σε υψόμετρο 1.150 μέτρων και ανάμεσα σε οροσειρές της Πίνδου.

Είναι ωστόσο πιο δημοφιλές στους Έλληνες (αλλά και σε ξένους) αναλογικά με το μικρό του μέγεθος, αφού είναι πολύ γνωστό κατά πρώτον ως τουριστική ατραξιόν λόγω της γραφικότητας και της τοποθεσίας που βρίσκεται. Δεύτερον μας είναι γνωστό ως "Η γη των Βλάχων" και όταν μιλάμε για Βλάχους μην πάει το μυαλό σας στη γνωστή υποτιμητική έκφραση που χρησιμοποιείται, αλλά στη φυλή των Βλάχων οι οποίοι φυσικά έχουν πλέον- στη μεγάλη τους πλειοψηφία- Ελληνική εθνική συνείδηση.

Ας περάσουμε να δούμε λοιπόν αναλυτικά μια από τις κλασσικότερες Μετσοβίτικες συνταγές που είναι η Μετσοβίτικη χορτοτυρόπιτα.


ΜΕΤΣΟΒΙΤΙΚΗ ΧΟΡΤΟΤΥΡΟΠΙΤΑ

ΥΛΙΚΑ : 1 kg Σέσκουλα, Λάπατα, Σπανάκι, Πράσα, ½ kg φέτα τριμμένη, 1 φλιτζάνι ξινό τραχανά, 2 κουταλιές σούπας βούτυρο φρέσκο, Ελαιόλαδο, Αλάτι,
ΖΥΜΗ:  4 κούπες αλεύρι,  1½ κούπα νερό, Ελαιόλαδο, Ξύδι, Αλάτι.
ΕΚΤΕΛΕΣΗ : Γέμιση:  Πλένουμε καλά όλα τα χόρτα.
Τα πράσα τα ψιλοκόβουμε και τα βάζουμε χωριστά σε ένα ταψί. 
Τα τρίβουμε με αλάτι για να φύγει η πικρίλα τους και να μαλακώσουν. Για τα υπόλοιπα χόρτα ισχύει η ίδια διαδικασία μόνο που αυτά δεν χρειάζεται να μείνουν με το αλάτι. Τα ξεπλένουμε όλα στο στραγγιστήρι και τα ρίχνουμε σε μια μικρή λεκάνη. 

Προσθέτουμε στο μείγμα των χορταρικών την φέτα, 2 κουταλιές βούτυρο φρέσκο λιωμένο, μισό ποτήρι ελαιόλαδο, 1 κουταλιά της σούπας τραχανά ξινό και μια κοφτή κουταλιά του γλυκού αλάτι.
Ανακατεύουμε καλά για να γίνει το μείγμα ομοιόμορφο.
Η γέμιση είναι έτοιμη. 

Βάζουμε 4 κούπες αλεύρι σε μια λεκάνη και προσθέτουμε μια κουταλιά ξύδι, μια κουταλιά αλάτι και μιάμιση κούπα νερό. Ζυμώνουμε μέχρι η ζύμη να γίνει εύπλαστη και να μην κολλάει στα χέρι. Χωρίζουμε την ζύμη σε μπάλες ίσες με την μπουνιά μας. Ανοίγουμε 7 φύλλα.
Λαδώνουμε τον πάτο του ταψιού και τοποθετούμε τρία φύλλα το ένα πάνω στο άλλο για την κάτω στρώση. 

Ανάμεσα στα φύλλα αλείφουμε λάδι με ένα πινέλο μαγειρικής για να μην κολλήσουν μεταξύ τους στο ψήσιμο. Ρίχνουμε την μισή γέμιση από πάνω απλώνοντας την ομοιόμορφα ώστε να πάει παντού σε όλη την επιφάνεια του φύλλου. Βάζουμε τα δύο επόμενα φύλλα στον φούρνο και τα ψήνουμε ένα ένα μέχρι να ροδίσουν [για περίπου 5 λεπτά έκαστο στους 250 βαθμούς]. Τα τοποθετούμε πάνω από την γέμιση.
Πάνω από το ψημένο φύλλο της κορυφής απλώνουμε την άλλη μισή γέμιση.
Πάνω από την γέμιση ρίχνουμε τα δύο τελευταία φύλλα λαδώνοντας τα για να μην κολλήσου μεταξύ τους.
Προθερμαίνουμε τον φούρνο στους 180 βαθμούς. Βάζουμε την πίτα να ψηθεί για μία περίπου ώρα στους 200 βαθμούς.


ΚΑΛΗ ΣΑΣ ΟΡΕΞΗ !



ΚΥΚΛΑΔΙΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ


ΠΑΝΟΡΑΜΙΚΗ ΤΗΣ ΝΑΞΟΥ
ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΗΣ ΤΗΝΟΥ

ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ

ΝΑΞΟΣ


ΑΡΧΑΙΟ ΙΕΡΟ ΣΤΗ ΝΑΞΟ














Έθιμα που επιμένουν                                                 
Είναι παρατηρημένο ότι τα ήθη και τα έθιμα κάθε τόπου, τείνουν να εξαφανιστούν από τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Στη Νάξο όμως, ιδιαίτερα την ορεινή, εξακολουθούν να διατηρούνται, σχεδόν αναλλοίωτα. Σ’ αυτό συνετέλεσε η γεωγραφική απομόνωση καθώς η επικοινωνία μεταξύ των χωριών και της Χώρας, γινόταν μέχρι το 1960, με τα ζώα, από μονοπάτια. 

Αποκριά: Αν βρεθεί κάποιος στο νησί την περίοδο της Αποκριάς, θα ζήσει μία μοναδική εμπειρία και ένα διονυσιακό γλέντι που κορυφώνεται το τελευταίο Σαββατοκύριακο, πριν την καθαρή Δευτέρα. Τότε όλη η Νάξος βρίσκεται σε αναβρασμό ενώ στις πλατείες πολλών χωριών στήνεται γλέντι, με φαγητό, άφθονο κρασί και όργανα. 
Στ’ Απεράθου επικρατεί πανδαιμόνιο όταν κάνουν την εμφάνισή τους οι Κουδουνάτοι που φοράνε κάπα με κουκούλα και τρέχουν στους δρόμους του χωριού, σείοντας τα κουδούνια με κραυγές και αλαλαγμούς. Την Καθαρή Δευτέρα, κυρίως στα χωριά του Λιβαδιού, ντύνονται φουστανελλάτοι ή κορδελλάτοι με χρωματιστές κορδέλες και φλουριά, σχηματίζουν ομάδες και χορεύουν στις πλατείες. Οι λαϊκές αυτές συνήθειες των μεταμφιεσμένων αποτελούν αναμνήσεις αρχαίων Διονυσιακών εορτών. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι τα αποκριάτικα αυτά έθιμα συμπίπτουν χρονικά με τα αρχαία Ανθεστήρια, τα εαρινά Διονύσια.                                                                        

Πρωτομαγιά: Την Πρωτομαγιά συνηθίζεται να πηγαίνει ο κόσμος στις γειτονικές εξοχές και να μαζεύει λουλούδια. Με τα λουλούδια αυτά φτιάχνουν στεφάνι, τον λεγόμενο «Μάη», που κρεμάνε στις πόρτες των σπιτιών .  

Κλήδονας: Το βράδυ της 23 Ιούνη, στα χωριά, ανάβουν τις φωτιές του Αϊ Γιάννη, όπου καίνε τα στεφάνια του Μάη. Οι νέοι και τα παιδιά πηδούν τη φωτιά, τρεις φορές ο καθένας. Γενικά ο Κλήδονας γιορτάζεται με μεγάλη συμμετοχή των νέων και καταλήγει σε γλέντι με τραγούδια και χορούς στην πλατεία του χωριού. Στην ελληνική λαϊκή παράδοση, η φωτιά έχει αποτρεπτική και καθαρτική δύναμη καθώς καταδιώκει τα δαιμόνια και τις αρρώστιες και αποτρέπει κάθε κακό. Την παραμονή της γιορτής το βράδυ οι ανύπαντρες γυναίκες γεμίζουν από το πηγάδι μια κανάτα με νερό και το ρίχνουν σε ένα πιθάρι που βρίσκεται στην πλατεία του χωριού Στη διαδρομή οι κοπέλες πρέπει να είναι σιωπηλές και οι νέοι με βωμολοχίες και πειράγματα προσπαθούν να τις κάνουν να μιλήσουν.  Αν συμβεί  αυτό πρέπει να ξεκινήσουν τη διαδικασία από την αρχή.  
 Αν συμβεί αυτό πρέπει να ξεκινήσουν τη διαδικασία από την αρχή Έπειτα κάθε κοπέλα και κάθε αγόρι, ρίχνουν μέσα στο πιθάρι από ένα φρούτο ή λαχανικό στο οποίο έχει χαραχτεί συνήθως ένα σημάδι με ένα αρχικό γράμμα για να αναγνωρίζεται ποιανού είναι το καθένα. Το πιθάρι μένει στην πλατεία όλη τη νύχτα για να αποκτήσει τις μαντικές του ιδιότητες Την ημέρα της γιορτής ανάβουν μια μεγάλη φωτιά  στην πλατεία του χωριού Στην φωτιά ρίχνουν κλαδιά και ξύλα για να μη  οι νέοι του χωριού προσπαθούν να περάσουν από πάνω της για να διώξουν τα κακά πνεύματα. Παράλληλα τραγουδούν «Έξω ψύλλοι και κοριοί στου διαόλου το βρακί» και έτσι εξαγνίζονται.  Μετά από αυτήν τη φωτιά. που ανοίγεται το πιθάρι και κάθε κοπέλα παίρνει από ένα φρούτο και λαχανικό το ριζικάρι , όπως το αποκαλούν και έτσι μαθαίνει ποιον νέο θα παντρευτεί Για κάθε κοπέλα οι νέοι λένε και κάποια τετράστιχα τα κοτσάκια είτε για να τις πειράξουν είτε όχι. Οι κοπέλες στη συνέχεια απαντάνε ανάλογα και αυτές με ένα κοτσάκι.                                                                             
Τρύγος – Ρακιτζιά (Χατζανέματα)                                                                                           
    Ο τρύγος στο νησί, στις αρχές του φθινοπώρου, είναι περίοδος αναβρασμού. Τα βαρέλια πλένονται, άνδρες, γυναίκες και παιδιά ξεχύνονται στ’ αμπέλια για να μαζέψουν τον πολύτιμο καρπό. Ακολουθεί το πάτημα των σταφυλιών στη «Ληνού» (πατητήρι). Ο μούστος μπαίνει στα βαρέλια για να βράσει και να γίνει το κρασί, ο «παυσίλυπος οίνος». Τα τσάμπουρα (τα πατημένα σταφύλια) που μένουν στο πατητήρι δεν πετιούνται. Με αυτά φτιάχνουν την ρακή, απαραίτητη σύντροφο στα κρύα του χειμώνα. Τα ρακιτζιά γίνονται συνήθως στη Νάξο τον Οκτώβρη. Τα τσάμπουρα μπαίνουν σε ένα ειδικό σκεύος, το χαρανί και με την βοήθεια της φωτιάς γίνεται η απόσταξή τους σε ρακή. Στα ρακιτζιά, μαζεύονται γνωστοί, φίλοι αλλά και περαστικοί για να δοκιμάσουν την καινούργια ρακή.    

Tα κυριότερα πανηγύρια κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού είναι τα εξής:  
                                                                 
20 Μάη:      Του ΆγιουΘαλάλαιου,στον Άγιο Θαλάλαιο                                       
30 Ιούνη:    Των Αγίων Αποστόλων, στις Μέλανες 
7 Ιούνη:      Της Αγίας Κυριακής στην ποταμιά 
8 Ιούλη:      Του Αγίου Προκοπίου, στον Άγιο Προκόπη 
14 Ιούλη:    Του Αγίου Νικοδήμου, στη Χώρα και το Γλινάδο 
17 Ιούλη:    Της Αγίας Μαρίνας, στ’ Αγγίδια και την Κόρωνο 
25 Ιούλη:    Της Αγίας Άννας στην Αγία Άννα
27 Ιούλη:    Του του Αγίου Παντελεήμονα, στο Αγερσανί
6 Αυγούστου:   Του Σωτήρος, στο Γλινάδο, τον Δαμαριώνα και το Κουρουνοχώρι 
15 Αυγούστου: Της Παναγίας, σε όλη τη Νάξο και ιδιαίτερα στο Φιλότι
23 Αυγούστου:  Τα εννιάμερα της Παναγίας, στους Τρίποδες
29 Αυγούστου:  Του Αϊ Γιάννη, στην Απείρανθο, τον Απόλλωνα και το Αγερσανί
2 Σεπτέμβρη:    Του Αϊ Μάμα στον Κάμπο Κωμιακής
8 Σεπτέμβρη:    Της Θεοσκέπαστης, στην Κωμιακή και την Ποταμιά     

Tο μεγαλύτερο πανηγύρι της Nάξου διοργανώνεται στο Φιλώτι στη γιορτή της Παναγίας το Δεκαπενταύγουστο , που Kρατάει τρεις ημέρες με παραδοσιακή μουσική και χορούς.


ΤΗΝΟΣ



Η λαογραφία της Τήνου είναι, όπως θα δούμε παρακάτω και όπως είναι γνωστό, στενά συνδεδεμένη με την Παναγιά της Τήνου η οποία για τους θρησκευόμενους και γενικά για την ορθοδοξία αποτελεί ένα μεγάλο κεφάλαιο και πόλος έλξης για θρησκευτικό τουρισμό στο ομώνυμο νησί.

Αποκριές :   Τα τελευταία χρόνια την Κυριακή της Αποκριάς πραγματοποιείται τοπικό καρναβάλι, με παρέλαση αρμάτων και πληρωμάτων στην παραλία της Χώρας. Την ίδια Κυριακή, στον Φαλατάδο αναβιώνει το Καρναβάλι. Το φημισμένο φαλαταδιανό ρακί ρέει άφθονο, προσφέρονται φαγητά και τα βιολιά δεν σταματούν.                                                              Στο χωριό Αγάπη, αφού μοιρολογήσουν τον αχυρένιο "Μακαρονά" (καρνάβαλο), τον περιφέρουν στις γειτονιές και στη συνέχεια τον καίνε. Προσφέρεται η παραδοσιακή μακαρονάδα.                                                                                             Και στον Τριαντάρο πραγματοποιούνται αποκριάτικοι χοροί με τους μασκαράδες να χορεύουν στους δρόμους και να καταλήγουν στο καφενείο, όπου τραγουδούν με τη σειρά -χρησιμοποιώντας το "Αλφαβητάρι της Αγάπης"- πιπεράτα παραδοσιακά τραγούδια.

Κλήδονας:                                                                                                                                 
Το έθιμο του Κλήδονα αναβιώνει στη γιορτή του Αγίου Ιωάννη του Φωταρά (24 Ιουνίου) στα Υστέρνια. Οι πρώτες περιγραφές του εθίμου προέρχονται από τους βυζαντινούς χρόνους. Μερικές μέρες πριν, κάθε κάτοικος τοποθετούσε ένα αντικείμενο στον «Κλήδονα», τον οποίο κλείδωναν την παραμονή.                                                                                              Ανήμερα της γιορτής, οι κάτοικοι του χωριού συγκεντρώνονται και τον ξεκλειδώνουν. Ένας- ένας παίρνουν ένα αντικείμενο από τον Κλήδονα. Για να πάρει κάποιος πίσω το δικό του αντικείμενο, πρέπει να απαγγείλει στίχους σε εκείνον που το κρατά. Ακολουθεί γλέντι και προσφέρεται η παραδοσιακή πίτα. Είναι ένα έθιμο που συναντάται με παραλλαγές και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας.

Φαναράκια :                                                                                                                               
Στις 30 Ιανουαρίου γιορτάζονται τα "Φαναράκια", η επέτειος της  εύρεσης της-για τους θρησκευόμενους-θαυματουργής εικόνας της παναγίας.      Το όραμα της Αγίας Πελαγίας ακολούθησαν εκτεταμένες ανασκαφές και στις 30 Ιανουαρίου, η αξίνα του Εμμανουήλ Μάτσα (Σπανού) εντόπισε την Iερή εικόνα.Τα χαρμόσυνα νέα διαδόθηκαν σε όλο το νησί και οι κάτοικοι των χωριών ξεκίνησαν το δρόμο τους προς τη Χώρα για να προσκυνήσουν. Η νύχτα είχε πέσει και τα φαναράκια που κρατούσαν, δημιούργησαν μια φαντασμαγορική εικόνα, φωτίζοντας τη διαδρομή προς τη Χώρα. Από τότε, κάθε τέτοια μέρα καθιερώθηκε η λαμπαδηφορία που ονομάζεται Φαναράκια. Πρωταγωνιστές του εθίμου είναι οι μαθητές του νησιού, οι οποίοι ξεκινούν από τα σχολεία τους για να συναντήσουν στο προαύλιο του Ιερού ναού Ευαγγελιστρίας τους ντόπιους και τους επισκέπτες. 
Όλοι κρατούν το δικό τους φαναράκι και η λαμπαδηφορία ξεκινάει και, αφού περάσει από τα στενά της Χώρας, καταλήγει στο λιμάνι όπου τα βεγγαλικά από τα αγκυροβολημένα πλοία δημιουργούν εορταστική ατμόσφαιρα. Η νύχτα είναι πραγματικά "φωτεινή".                                                                                               
 Με τη λήξη της πομπής, η παράδοση θέλει τα παιδιά να καταστρέφουν τα φαναράκια, περιμένοντας την επομένη χρονιά που θα φτιάξουν τα καινούρια. Παλαιότερα, οι μαθητές συναγωνιζόταν ο ένας τον άλλο στο ποιος θα φτιάξει το πιο πρωτότυπο και εντυπωσιακό φαναράκι, χρησιμοποιώντας τα ίδια απλά υλικά (ξύλο, ζελατίνες, αλευρόκολλα).  Η θεματολογία στη διακόσμηση στα ξύλινα φαναράκια εξακολουθεί να ποικίλει και σήμερα. Συχνά απεικονίζονται η Παναγία, το «Έλλη», καράβια, βάρκες και διάφορα άλλα σχήματα, αφού η δημιουργική φαντασία των παιδιών δεν περιορίζεται.             Κατά τη διάρκεια της λαμπαδηφορίας ψάλλονται χαρακτηριστικοί ύμνοι και τραγούδια.   


ΠΑΣΧΑ          
Κυριακή των Βαίων: Την Κυριακή των Βαΐων τα παιδιά έπλεκαν ένα στεφάνι που στόλιζαν με μαργαρίτες. Στη συνέχεια τριγυρνούσαν στα σοκάκια, περιέφεραν το στεφάνι και προσπαθούσαν με τις "αργινάρες" τους (ξύλινες ροκάνες) να κάνουν τη μεγαλύτερη δυνατή φασαρία για να ξορκίσουν το κακό.                                                                                            Μ.Τρίτη:Τη Μεγάλη Τρίτη, οι νοικοκυρές ετοιμάζουν το πασχαλινό γλυκό της Τήνου, τις τυρόπιτες. Οι τυρόπιτες φτιάχνονται από ανάλατο τυρί, το πέτρωμα, αυγά, ζάχαρη και πορτοκάλι ή βανίλια.                                                            Μ.Τετάρτη: Μυστικός δείπνος. Το απόγευμα της Μεγάλης Τετάρτης, τελείται στις εκκλησίες το Μυστήριο του Ευχελαίου. Κατά τη διάρκειά του, διαβάζονται επτά Ευαγγέλια, επτά Ευχές, ευλογείται το λάδι και ο ιερέας «σταυρώνει» τους πιστούς. Τα Άγια Πάθη ξεκινάνε και η Μεγάλη Εβδομάδα συνεχίζεται στην Τήνο σε κατανυκτική ατμόσφαιρα.                                                                                                                                                                                                                                     Μ. Πέμπτη : Βάψιμο των αυγών. Μεγάλη Πέμπτη και, παραδοσιακά, όπως σε ολόκληρη την Ελλάδα, βάφονται και στην Τήνο τα αυγά. Η παράδοση αποδίδει διαφορετικές ερμηνείες στην προέλευση του εθίμου.                                
Μ. Παρασκευή: Επιτάφιος.Το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής, οι ανύπαντρες  γυναίκες  κάθε ενορίας στολίζουν τον επιτάφιο στην εκκλησία. Μετά την Αποκαθήλωση, το μεσημέρι, οι πιστοί περνάνε από όλες τις εκκλησίες  της Χώρας και των χωριών, για να προσκυνήσουν και να περάσουν κάτω από τον επιτάφιο.                                                                         Μ. Σάββατο:  Ανάσταση. Το πρωί του Μ. Σαββάτου γίνεται η Πρώτη Ανάσταση. Με το «Ανάστα ο Θεός κρίναι την γην» σκορπίζονται λεμονόφυλλα σε όλη την εκκλησία και οι πιστοί προσπαθούν να πιάσουν ένα στον αέρα και να το φυλάξουν για ευλογία και καλή τύχη.               
Δευτέρα του Πάσχα: της Αγάπης. Το έθιμο της Αγάπης αναβιώνει στον Κτικάδο και στόχος του είναι να συμφιλιώσει και να μονιάσει όλους τους κατοίκους του χωριού.                                     
Κυριακή του Θωμά: Ροδαριά. Η Ροδαριά (ή Λακωτές) πραγματοποιείται στο πανηγύρι της Παναγίας της Λακκωτιανής, στα Υστέρνια. Μετά τη Λειτουργία, οι προσκυνητές τρώνε όλοι μαζί σε ένα κοινό, πλούσιο τραπέζι.                    
 Αγ. Πελαγίας: Το όραμα της Αγίας Πελαγίας, το οποίο στάθηκε αφορμή για την Εύρεση της Εικόνας της Παναγίας, γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 23 Ιουλίου.                                                    
Δεκαπενταύγουστος: Η 15η Αυγούστου συνδέεται συνειρμικά με την Τήνο ακόμα και για όσους δεν την έχουν επισκεφτεί ποτέ. Πράγματι, είναι η μέρα με τον μεγαλύτερο συμβολισμό και παράλληλα η μεγαλύτερη γιορτή για το νησί. Ο διπλός εορτασμός της Κοίμησης της Θεοτόκου και της επετείου του τορπιλισμού της Έλλης πραγματοποιείται στην Τήνο με όλες τις τιμές.                                                                                                                                                                                Από τις αρχές του Αυγούστου τελούνται παρακλήσεις μέχρι και την παραμονή της γιορτής, όπου και τελείται ο Μεγάλος Αρχιερατικός Εσπερινός και η Θεία Λειτουργία.Την παραμονή φτάνουν στο νησί πολεμικά πλοία, αγήματα και η μπάντα του πολεμικού ναυτικού για να αποδώσουν τιμές. Ο Αρχηγός Στόλου καταθέτει στεφάνι στο Μαυσωλείο της Έλλης. Η Χώρα είναι στολισμένη και το βράδυ φωταγωγείται.   Ανήμερα της γιορτής τελείται η Θεία Λειτουργία και κατά τη διάρκειά της, ο Αρχηγός του Ναυτικού και ο εκπρόσωπος της κυβέρνησης επιβαίνουν σε τορπιλάκατο και ρίχνουν στεφάνι στο σημείο που βυθίστηκε το Έλλη (Ο τορπιλισμός του "Έλλη" έγινε κατά τη διάρκεια της Θείας Λειτουργίας στις 15 Αυγούστου 1940).           Οι τιμητικοί κανονιοβολισμοί που ακούγονται εκείνη την ώρα στο λιμάνι, προέρχονται από το "Κανονάκι της Έλλης" που σώθηκε από το κουφάρι του καραβιού και συντηρήθηκε.  Στη συνέχεια ακολουθεί η λιτάνευση της Ιερής Εικόνας. Η Εικόνα μεταφέρεται από άντρες του Πολεμικού Ναυτικού και την ακολουθούν οι μπάντες του Πολεμικού Ναυτικού και του Δήμου Τήνου που παιανίζουν πένθιμα εμβατήρια, τιμητικά αγήματα, αρχιερείς και πλήθος κόσμου.   
Οι πιστοί που έχουν συγκεντρωθεί στην οδό Ευαγγελιστρίας περιμένουν υπομονετικά για να περάσουν κάτω από την Εικόνα της Παναγίας. Η πομπή καταλήγει, στη μαρμάρινη εξέδρα, στην πλατεία Παντανάσσης, όπου τελείται Δέηση και εκφωνούνται Πανηγυρικοί. Μετά τη λήξη τους η πομπή συνοδεύει την Ιερή Εικόνα στην επάνοδό της στον Ιερό Ναό Ευαγγελιστρίας.                                                                                                                                                                              Χιλιάδες πιστών από κάθε γωνιά της Γης, ανεξαρτήτως φυλής, εθνικότητας, δόγματος συρρέουν αυτές τις μέρες και δημιουργούν Ένα πλήθος. Διαφορετικές επιδιώξεις, διαφορετικές καταβολές, διαφορετικές κουλτούρες, διαφορετικές ελπίδες, διαφορετικός λόγος, διαφορετικός πόνος - ένα τάμα. Είναι όλοι εκεί για να προσκυνήσουν την ίδια εικόνα - ένα θαύμα!    
ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟΣ ΣΤΗΝ ΤΗΝΟ
Ρακιζιό. Κάθε χρόνο στο ρακιζιό μαζεύονται παρέες και η απόσταξη γίνεται αφορμή για μεγάλο γλέντι με το ρακί να περνάει από την παραγωγή στην άμεση κατανάλωση.                       
Χοιροσφάγια. Το έθιμο πραγματοποιείται το Νοέμβριο ή τον Δεκέμβριο στα χωριά. Ο χοίρος αποτελούσε ίσως το βασικότερο στοιχείο της οικονομίας ενός σπιτιού και η σφαγή του ζώου έπαιρνε μορφή ιεροτελεστίας και ήταν αφορμή για μεγάλο γλέντι.                                                   
Κάβος. Το έθιμο του Κάβου αναβιώνει στον Τριπόταμο, την περίοδο των Χριστουγέννων. Είναι γνωστό και ως το "Τραπέζι της Αδελφότητας".                                                                 
Πανηγύρια. Το θρησκευτικό αίσθημα των κατοίκων του νησιού, ο μεγάλος αριθμός εκκλησιών και η παράδοση δικαιολογούν τη μεγάλη συχνότητα των πανηγυριών στην Τήνο. Στην πράξη, όποτε και αν επισκεφτείτε το νησί το πιθανότερο είναι ότι θα πετύχετε κάποιο ενοριακό ή ιδιωτικό πανηγύρι.


ΘΑ ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕΙ ΚΑΙ ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ...


ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΦΩΤΕΙΝΗ ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΥ



                                                           Το υπέροχο ΜΑΣΤΕΛΟ Σίφνου !




Όταν πήγα για πρώτη φορά στη Σίφνο πριν από πολλά χρόνια, μου είπαν "θέλεις να δοκιμάσεις μια συνταγή από κατσίκι" ; Γενικά εμένα μου αρέσει το κατσίκι, αλλά αυτή τη φορά είπα αδιάφορα «ναι, γιατί όχι». 
Μέχρι να σερβιριστώ μου είπαν ότι στο φαγητό δεν μπαίνει λάδι. Ωχ, είπα ,"θα είναι το πιο άνοστο κατσίκι που έχω φάει" ! Όταν επιτέλους με σέρβιραν και άρχισα να τρώω διερευνητικά, για να δω τι γεύση θα είναι. Τελικά, άλλαξα γνώμη και άρχισα όχι να τρώω, αλλά να απογειώνομαι από τη νοστιμιά που ένιωθα !
Από τότε μέχρι σήμερα αυτό το καταπληκτικό Κυκλαδίτικο φαγητό το μαγειρεύω συχνά και κάθε φορά που το τρώω είναι όλο και πιο ωραίο, με αποτέλεσμα πάντα να απολαμβάνω την υψίστη γεύση στο κατσίκι. !Δοκιμάστε το, το ταχύτερο δυνατόν !





ΜΑΣΤΕΛΟ 

ΥΛΙΚΑ: 5-6 κιλά αρνάκι ή κατσικάκι κομμένο σε μερίδες, κόκκινο κρασί,  μπόλικο ψιλοκομμένο μάραθο, μπόλια (προαιρετική),  αλάτι, πιπέρι,  κληματόβεργες, αλουμινόχαρτο ή λαδόκολλα,  (αναλόγως που θα ψηθεί).                                                                                                          

ΕΚΤΕΛΕΣΗ:  Ξεπλένουμε το κρέας με κόκκινο κρασί.                                                                    Τα αλατοπιπερώνουμε πολύ καλά. Στρώνουμε στον πάτο από το μαστέλο (ειδικό πήλινο σκεύος για το συγκεκριμένο φαγητό χωρίς καπάκι) ή την πήλινη γάστρα, χιαστί τις κληματόβεργες σχηματίζοντας μία σχάρα. Ρίχνουμε κόκκινο κρασί μέχρι τις κληματόβεργες.   Πάνω από τις κληματόβεργες τοποθετούμε τα κομμάτια του κρέατος. Προαιρετικά αν θέλουμε καλύπτουμε στο τέλος τα κομμάτια του κρέατος με μπόλια. Το καταβρέχουμε με 1 ½  - 2 ποτηράκια του κρασιού κόκκινο κρασί και μετά το καλύπτουμε όλο το κρέας με μπόλικο μάραθο.                                                Σκεπάζουμε καλά με αλουμινόχαρτο, στο οποίο με ένα πιρούνι ή μαχαιράκι κάνουμε μικρές τρυπίτσες. Το βάζουμε στον ξυλόφουρνο να ψηθεί για 4 ½ με 5 ώρες !                                                             

ΣΥΜΒΟΥΛΗ: Αν θέλουμε να ψήσουμε το φαγητό σε ηλεκτρικό φούρνο το βάζουμε να ψηθεί για μία ώρα στους 200 βαθμούς και μετά συνεχίζουμε το ψήσιμο στους 60 – 70  βαθμούς. Επίσης, στον ηλεκτρικό φούρνο αντί να το σκεπάσουμε με αλουμινόχαρτο, το σκεπάζουμε με λαδόκολλα χωρίς να την τρυπήσουμε! Πολλές νοικοκυρές, στον πάτο του μαστέλου, κάτω από τις κληματόβεργες, μπορούμε να τοποθετήσουμε πατάτες που τις έχουμε αλατοπιπερώσει μαζί με ρίγανη κομμένες όπως για το ψητό του φούρνου !
ΚΑΛΗ ΣΑΣ ΟΡΕΞΗ !




ΚΥΚΛΑΔΙΤΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ




ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ

Κατεβαίνοντας από το πλοίο ή και αντικρίζοντας μέσα από το πλοίο ένα κυκλαδίτικο τοπίο ο μέσος επισκέπτης καταλαβαίνει σαφώς πως έχει να κάνει με έναν διαφορετικό πολιτισμό από αυτόν της ηπειρωτικής Ελλάδας. !

Αρκετοί μάλιστα αναρωτιούνται πως κατάφερε και φύτρωσε αυτός ο πολιτισμός μέσα σε βραχώδη νησιά που πολλά από αυτά μοιάζουν από μακριά σαν να τα ανακαλύπτεις πρώτη φορά ! Επιπλέον όταν συναναστραφείς τους ντόπιους διαπιστώνεις ότι είναι πιο χαμηλών τόνων, χωρίς την επιθετικότητα που συχνά βγάζουν οι Έλληνες της ηπειρωτικής Ελλάδας. 

Αξίζει λοιπόν να κάνουμε μια αρχή στα λαογραφικά αφιερώματα με Κυκλαδίτικη λαογραφία και να ασχοληθούμε αρχικά με τέσσερα νησιά (Πάρος, Σίφνος, Φολέγανδρος, Μήλος). Θα δούμε το πρώτο μέρος- και φυσικά θα υπάρξει και συνέχεια και με άλλα νησιά- όπου καταγράφονται αναλυτικά ήθη, έθιμα, συνήθειες, φαγητά και διάφορα άλλα ενδιαφέροντα-και συχνά άγνωστα στην πλειοψηφία του κόσμου-στοιχεία για αυτά τα τέσσερα όμορφα νησιά. 
Ελπίζουμε να βρείτε αυτή την αναδρομή και καταγραφή ελκυστική και,γιατί όχι, να σας ταξιδέψει νοητά στις Κυκλάδες ! 



ΠΑΡΟΣ

ΛΕΥΚΕΣ ΠΑΡΟΥ
ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ

Στις ΛΕΥΚΕΣΚάποιες παραδόσεις διατηρούνται. Οι «ξύλινες μπάλες», το παιχνίδι «των μεγάλων», που παιζόταν τις Κυριακές του καλοκαιριού. Κι οι Αξιώτες το ξέρουν. Και οι Αμοργιανοί. Χωρισμένοι σε ομάδες, με «μπροκωμένες» μπάλες και «αμπρόκωτες» (με πρόκες ή χωρίς), προσπαθούν να πλησιάσουν το «βόλι», να κερδίσουν πόντους.
Αυτή ήταν η βόλτα τους. «Πρώτα δηλωτή στο καφενείο, μετά μπάλες και όποιος έχανε, κατέβαινε στην ταβέρνα και κέρναγε», θυμάται ο Δημήτρης Αρκουλής, ο δημοσιογράφος, που εδώ και κάποια χρόνια επέστρεψε στο χωριό.                                                           

 Έχουν κι άλλα έθιμα. Διατροφικά. Τρώνε καραβόλους, με πατάτα βραστή και σκορδαλιά. Και την αγάπη τους για τα σαλιγκάρια που ξεμυτίζουν στα πρωτοβρόχια, την κάνανε γιορτή.

Τη γιορτή του καράβολα! Τη μεγαλύτερη του χωριού, που στήνεται το Σάββατο μετά τον Δεκαπενταύγουστο. Ετσι κέρδισαν και το παρατσούκλι τους. «Καραβολάδες» τους λένε όσοι τους ξέρουν.



Θα το γευθείς και αυτό το πιάτο, στο μεγάλο πανηγύρι, στο ολονύχτιο γλέντι με τα όργανα τα «καθαρά», με το βιολί και το λαούτο, την τσαμπούνα και το τουμπάκι.

Κι αν δεν προφτάσεις, θα στο φτιάξει η Χρυσούλα η Κρητικού στο «Καφενείο της Συντροφιάς», θα στο βγάλει για μεζέ ο Κωνσταντίνος ο Χανιώτης, στο «Καφενείο της Μαριγώς», η Αργυρώ στο ταβερνάκι του «Κλαρίνου». Θα σε κεράσει και σούμα.

Αλλωστε, ο σύζυγός της, ο Νίκος Ραγκούσης (ο Κλαρίνος!), βγάζει τη δική του, στο νοικοκυρεμένο ρακιδιό, στη θέση Κελιά. «Παλιά το λέγαμε ρακί, ούζο. Πριν από το ΄80 την είπαμε σούμα. Γιατί σουμάρεις ό,τι έχεις∙ στρόφυλα, άλλοι βάζουν μέσα σκίνο, άλλοι γλυκάνισο, κυδώνια, για να πάρουν γεύση...», σου λέει.

Και για την «ιστορία», ποιος είναι ο μεζές, ο σωστός; «Πιο καλά πίνεται με ξερά σύκα, σταφίδες, χταποδάκι ή τυρί. Ο,τι και να ΄ναι μπροστά σου όμως, άμα πίνεις, καλό είναι», προσθέτει με νόημα.



Tα καλοκαίρια ο τοπικός πολιτιστικός σύλλογος "Υρία" διοργανώνει φεστιβάλ με μουσική, θεατρικές παραστάσεις και παραδοσιακούς χορούς.


Κεντρικό πανηγύρι της Μάρπησσας είναι η Μεταμόρφωση του Σωτήρος στις 6 Αυγούστου. Την παραμονή και ανήμερα διοργανώνονται διάφορες πολιτιστικές εκδηλώσεις. Όμως, περίφημο και πραγματικά μια μοναδική εμπειρία είναι το Πάσχα στη Μάρπησσα.

                                                                                                                   

 Στην ΑΛΥΚΗ, στις 23 Ιουνίου αναβιώνει το έθιμο του «Κλήδονα», χορευτικά συγκροτήματα χορεύουν στην παραλία, οι Μάηδες καίγονται στην αμμουδιά, χταποδάκι και άφθονη ντόπια σούμα προσφέρονται στους επισκέπτες. Στις 6 Αυγούστου γίνεται η γιορτή του ψαριού όπου τοπικά χορευτικά συγκροτήματα χορεύουν παραδοσιακούς χορούς και προσφέρονται ψαράκι και ντόπιο κρασί. Ακολουθεί το πανηγύρι «του Σταυρού» στις 14 Σεπτεμβρίου .



ΝΑΟΥΣΑ ΠΑΡΟΥ
Σ
τη ΝΑΟΥΣΑ, οι κάτοικοι είναι άνθρωποι ζωντανοί που λατρεύουν την διασκέδαση, τον χορό και το τραγούδι. Κάθε καλοκαίρι, την πρώτη Κυριακή του Ιουλίου, διοργανώνουν γιορτές κρασιού και ψαριού. Μεγάλη γιορτή είναι και η Κουρσάρικη νύχτα, στις 23 Αυγούστου. Οι Ναουσαίοι, θέλοντας να ξορκίσουν τις μνήμες των πειρατών που λυμαίνονταν για πολλά χρόνια το νησί, αναπαριστούν την εισβολή των κουρσάρων στο λιμάνι. 



ΠΑΣΧΑ ΣΤΗ ΜΑΡΠΗΣΣΑ
Στη Μάρπησσα το Πάσχα είναι μοναδικό ! Στις αναπαραστάσεις των Παθών το βράδυ της Μεγάλης Παρασκευής, στην διαδρομή της περιφοράς του Επιταφίου, βιώνει ο επισκέπτης μοναδικά έθιμα, τα οποία χρονολογούνται από το 1937. Το έθιμο διατηρήθηκε από τους κατοίκους μέχρι σήμερα.


Το βράδυ της Μ. Παρασκευής μέσα σε ατμόσφαιρα χριστιανικής κατάνυξης οι επισκέπτες βιώνουν τα πάθη του Κυρίου. Κατά μήκος της περιφοράς του Επιταφίου, γίνονται αναπαραστάσεις της ζωής και των Παθών του Κυρίου. Ένα έθιμο που, σύμφωνα με υπάρχοντα στοιχεία, ξεκίνησε πριν από το 1937. Σε αυτές συμμετέχουν νέοι και παιδιά του χωριού της, ντυμένοι με ρούχα εκείνης της εποχής. Μέσα σε μια ατμόσφαιρα κατάνυξης και συγκίνησης αναπαρίστανται η Ανάσταση του Λαζάρου, η Είσοδος του Χριστού στα Ιεροσόλυμα, η Μετάνοια της Μαγδαληνής, ο Μυστικός Δείπνος, η Προσευχή στο όρος των Ελαιών, ο Πόντιος Πιλάτος, η Ανάβαση στον Γολγοθά, η κρεμάλα του Ιούδα, η Σταύρωση, η Αποκαθήλωση και η Ταφή του Χριστού. 



Οι εκδηλώσεις ολοκληρώνονται με την Γιορτή της Αγάπης, που πραγματοποιείται την ημέρα του Πάσχα στον χώρο του Γηπέδου της Μάρπησσας. Κάνοντας πράξη το μήνυμα της Αναστάσεως του Κυρίου, που είναι η αγάπη προς τον συνάνθρωπο, σύσσωμο το χωριό γιορτάζει αφήνοντας στην άκρη τα προβλήματα της καθημερινότητας. Εκεί προσφέρονται παραδοσιακό ψητό αρνί, κόκκινα αυγά και άφθονο Παριανό κρασί. Την γιορτινή εικόνα συμπληρώνουν τα τοπικά μουσικά και χορευτικά συγκροτήματα


ΑΪ ΓΙΩΡΓΗΣ Ο ΜΕΘΥΣΤΗΣ
Ο Αϊ Γιώργης ο Μεθυστής (ή Σποριάς ή Σποριάρης) τιμάται σε πολλά μέρη της Ελλάδας από τους γεωργούς, γιατί αυτή την εποχή προετοιμάζουν τους σπόρους της επόμενης χρονιάς αλλά και από τους οινοπαραγωγούς, γιατί τότε ανοίγουν τα βαρέλια με τα νέα κρασιά. Στις 3 Νοεμβρίου κάθε χρόνο, οι οινοπαραγωγοί στην Πάρο αλλά και σε άλλα νησιά των Κυκλάδων, οργανώνουν παραδοσιακές γιορτές και αναβιώνουν έθιμα που έχουν τις ρίζες τους στις διονυσιακές τελετές. Παρέες γυρνούν τα σπίτια και «εγκαινιάζουν» τα νέα κρασιά δοκιμάζοντάς τα, επιβεβαιώνοντας το επίθετο του Αγίου Γιώργη, Μεθυστής.




ΣΙΦΝΟΣ     

ΚΑΜΑΡΕΣ

ΧΡΥΣΟΠΗΓΗ










                                                                       
                                                              ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ

Πολλά έθιμα όπως ο παραδοσιακός σιφνέικος γάμος, το «Λωλοπανήγυρο» το Φεβρουάριο, ο «Κυρ-Βοριάς» την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, το παιχνίδι της Σαρακοστής τα «Τσούνια», οι αποκριάτικοι χοροί με τις καμηλωσίες, αποτελούν ιδιαίτερες παραδόσεις της Σίφνου με παμπάλαιες ρίζες και παραμένουν ζωντανές και αναλλοίωτες μέχρι σήμερα.     Την τελευταία Κυριακή της αποκριάς στον προαύλιο χώρο της εκκλησίας, τηρείται το έθιμο του «Χορού του κυρ-Βοριά». Χρονολογείται από πολύ παλιά και λέγεται ότι οι κάτοικοι με αυτό τον τρόπο εξευμένιζαν τον άνεμο. Οι πιστοί σέρνουν μασκαρεμένοι το χορό, ενώ το χορό σέρνει ο παπάς της ενορίας.

ΤΟ ΕΘΙΜΟ ΤΟΥ ΚΥΡ ΒΟΡΙΑ
Στον Αρτεμώνα την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς αναβιώνει το έθιμο του χορού του κυρ-Βοριά. Το έθιμο υπάρχει από τα προχριστιανικά χρόνια αλλά έχει ενσωματωθεί στη χριστιανική παράδοση.Ο χορός του κυρ-Βοριά χορευόταν προκειμένου να ευχαριστήσουν οι άνθρωποι το Θεό που τελειώνει ο χειμώνας και μαζί του και ο κυρ-Βοριάς που λυσσομανά στο νησί. Η αναβίωση του εθίμου έγινε από μοναχούς το 18ο αιώνα και ο χορός στηνόταν αποκλειστικά στο προαύλιο της Παναγιάς της Κόγχης στον Αρτεμώνα, πάντα την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς. Από το χορό δεν έπρεπε να λείψει κανείς.


Ο ιερέας τελούσε τον Εσπερινό στη συνέχεια διάβαζε τη 'συγχωρητική ευχή', το εκκλησίασμα πέρναγε μπρός από τον ιερέα ο οποίος ασπαζόταν έναν-ένα χωριστά συγχωρώντας τον και στη συνέχεια όλοι ασπάζονταν και συγχωρούσαν ο ένας τον άλλον. Το χορό 'ήστρωνε' (έστρωνε, έσυρε) ο ιερέας κατόπιν οι ψάλτες, οι επίτροποι και το εκκλησίασμα και ξεκινώντας μέσα από το ναό έβγαιναν στο προαύλιο. Στη διάρκεια του χορού, αυτοσχέδιοι ποιητές τραγουδούσαν δίστιχα μερικά εξ αυτών με ευχαριστίες προς το Θεό αλλά τα περισσότερα με περιεχόμενο ερωτικό. Η γιορτή ήταν μια καλή ευκαιρία για να συναντηθούν οι νέοι και οι νέες του νησιού.

 Μέχρι το 1940, όταν ετοιμάζανε το κρασί της χρονιάς, γέμιζαν ένα πήλινο πιθάρι (κουρούπι) με κρασί το 'έχριζαν' ως το 'κουρούπι' για το χορό του κυρ-Βοριά και την ημέρα του χορού βρακοφόροι το έφερναν στη γιορτή, όπου πρωτοανοιγόταν και συνόδευε το φαγητό και το γλέντι. Ο χορός έκλεινε με μία ευχή για νέο αντάμωμα του χρόνου. Μετά τον πόλεμο το έθιμο ατόνησε για να αναβιώσει το 1978 και έκτοτε γιορτάζεται κάθε χρόνο με μερικές αλλαγές. Για παράδειγμα δεν γίνεται πλέον στην Παναγιά της Κόγχης αλλά σε κάποιο εξωκκλήσι, αυτοσχέδιοι ποιητές δεν υπάρχουν πια και ο χορός συνοδεύεται με μουσική παραδοσιακή. Δεν διαβάζεται επίσης η συγχωρητική ευχή. 


ΣΙΦΝΕΪΚΟ ΠΑΣΧΑ
Το Πάσχα, που συμπίπτει με την άνοιξη, η Σίφνος βρίσκεται στις ομορφιές της. Οι κατανυκτικές ακολουθίες προσελκύουν την αθρόα προσέλευση των πιστών στις εκκλησίες. Η θρησκευτική συγκίνηση κορυφώνεται με τα εγκώμια και την περιφορά του Επιταφίου στα στενά δρομάκια. Ο αναστάσιμος «χαιρετισμός» διαρκεί επί σαράντα ημέρες.                           

Οι νοικοκυρές ετοιμάζουν τα παραδοσιακά «πουλιά» (πασχαλινές κουλούρες σε διάφορα σχήματα ζώων και πουλιών), στολισμένα με κόκκινα αυγά. Ανήμερα το Πάσχα γίνεται και το κάψιμο του Ιούδα το Πάσχα Το αρνί εδώ ψήνεται στο μαστέλο, τοποθετημένο πάνω σε σχάρα από κληματόβεργες, με ντόπιο κόκκινο κρασί και άνηθο.                                             Από το εορταστικό τραπέζι δεν απουσιάζει η σπιτική ξινομυζήθρα, και η γευστικότατη μελόπιτα, ένα τοπικό γλυκό από μέλι, μυζήθρα και αυγά.




ΦΟΛΕΓΑΝΔΡΟΣ 
                                                               
   
              ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ   
ΠΑΡΑΔΟΣΗ: Η Φολέγανδρος είναι ένα πανέμορφο νησί που κατάφερε να διατηρήσει ανέπαφο τον παραδοσιακό του χαρακτήρα, την ομορφιά και το μυστήριο που την περιβάλει. Πολύ πρόσφατα έγιναν οι πρώτες τουριστικές υποδομές που ευτυχώς δεν έχουν αλλοιώσει τη φυσιογνωμία του όμορφου νησιού. Οι κάτοικοι διατηρούν ακόμα τους αργούς, ήρεμους ρυθμούς ζωής, τα αρώματα και τις γεύσεις του νησιού τους.Το νησί της Φολεγάνδρου, πριν την εμφάνιση του τουρισμού, γνώρισε την εγκατάλειψη, λόγω του άγονου εδάφους και της απομόνωσης που γνώρισε μέσα στους αιώνες. Οι περισσότεροι κάτοικοί της επέλεξαν την μετανάστευση αναζητώντας μια καλύτερης ποιότητας ζωή, ενώ αυτοί που έμεναν πίσω με υπεράνθρωπες προσπάθειες κατόρθωσαν να ανταπεξέλθουν και μπορέσουν να έχουν τα προς το ζην.


Η ανάπτυξη της «Θεμωνιάς» (χαρακτηριστική αγρό-κτηνοτροφική οργανωμένη και αυτάρκης μονάδα) και της «ξερολιθιάς» (χτιστοί τοίχοι στις πλαγιές που σχημάτιζαν πλατιά σκαλοπάτια για την συγκράτηση του νερού και του χώματος) είναι παραδοσιακές μορφές δόμησης και επέμβασης στο περιβάλλον που συναντώνται και σε άλλα νησιά των Κυκλάδων.                 Οι ξερολιθιές βοήθησαν αφ' ενός στην ανάπτυξη της κτηνοτροφίας σε μεγάλο βαθμό δίνοντας μια λύση για να ξεπεραστούν οι φυσικές δυσκολίες και αφ' ετέρου στην καλλιέργεια της άγονης γης, συγκρατώντας το πολύτιμο χώμα πάνω στα άγονα βράχια.Οι αντιξοότητες που αναγκάζονταν να ξεπεράσουν και οι επιδράσεις που δέχτηκαν από τους εξόριστους που ήρθαν στην Φολέγανδρο, είναι κάποια από τα στοιχεία που συνέβαλαν στην διαμόρφωση του κοινωνικού χαρακτήρα, αλλά και στην εδραίωση ενός βαθιά θρησκευόμενου χαρακτήρα στους κατοίκους της.



 Όπως στα περισσότερα νησιά των Κυκλάδων, που γνώρισαν πρόσφατα την γρήγορη ανάπτυξη του τουρισμού, έτσι και στην Φολέγανδρο υπάρχει μία μερίδα ανθρώπων που επιμένουν στις παλιές τους συνήθειες σε πείσμα των καιρών και άλλων που προσαρμόζονται πιο εύκολα στις καινούργιες επιδράσεις και ανάγκες του τόπου με την καθιέρωση του τουρισμού.                                             


ΠΑΣΧΑ ΣΤΗ ΦΟΛΕΓΑΝΔΡΟ
Την ημέρα του Πάσχα η Φολέγανδρος είναι λουλουδιασμένη και τα σπίτια ανοιχτά: περιμένουν την ευλογία της εικόνας της Παναγίας. Το Πάσχα εδώ γιορτάζεται με έναν εντελώς ιδιαίτερο τρόπο, μοναδικό στην Ελλάδα!.. Μέσα σε χαρούμενο κλίμα, με τραγούδια, ευχές, γλέντια και βεγγαλικά, κάθε σπίτι του νησιού υποδέχεται την πομπή με την εικόνα της Παναγίας, με κρασί, ρακή, γλυκά και κεράσματα για όλον τον κόσμο που συνοδεύει την πομπή. 

Οι εορτασμοί αυτοί διαρκούν τρεις μέρες, όσο και η περιφορά της εικόνας της Παναγίας.Ανήμερα το Πάσχα, η εικόνα θα περάσει πρώτα από τη Χώρα και τα στενά του Κάστρου όπου οι νέοι την υποδέχονται με ομοβροντίες βεγγαλικών. Τη δεύτερη ημέρα του Πάσχα περνάει από την Άνω Μεριά και τις αγροικίες και διανυκτερεύει στην εκκλησία της Παντάνασσας, ενώ την τρίτη κατευθύνεται στον Πετούση και στο Λιβάδι και καταλήγει στον Καραβοστάση όπου εκτός από τα σπίτια, ευλογούνται και τα καΐκια, οι βάρκες και όλα τα σκάφη που βρίσκονται στο λιμάνι. Το βράδυ επιστρέφει στο μοναστήρι της Παναγίας όπου παραμένει μέχρι το επόμενο Πάσχα.

ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΑΤΙΚΑ ΠΑΝΥΓΗΡΙΑ ΚΑΙ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

Παρόμοιο σκηνικό και ανάλογη εορταστική ατμόσφαιρα επικρατεί και στα πανηγύρια, τόσο του Αγίου Παντελεήμονα στις 27 Ιουλίου, όσο και του Χριστού στις 6 Αυγούστου και της Παναγίας τον Δεκαπενταύγουστο. Πολλά ακόμα μικρότερα τοπικά πανηγύρια και αυτοσχέδια γλέντια με ντόπιους οργανοπαίχτες γίνονται συχνά στο νησί, οπότε, αν είστε λίγο τυχεροί σίγουρα θα σας δοθεί η ευκαιρία να γλεντήσετε με την καρδιά σας σε κάποιο από αυτά.Τον Ιούλιο επικρατεί επίσης στο νησί μια ευχάριστη ατμόσφαιρα λόγω του καλοκαιρινού Φεστιβάλ της Φολεγάνδρου που περιλαμβάνει θεατρικές παραστάσεις, προβολές, συναυλίες με κλασικό και ελληνικό ρεπερτόριο και το οποίο ξεκινά από τα στενά της Χώρας και του Κάστρου και φτάνει έως το λιμάνι του Καραβοστάση και την Άνω Μεριά.                 

Στο νεοκλασικό κτίσμα, όπου φιλοξενείται το δημοτικό σχολείο της Χώρας, γίνονται πολλές και ενδιαφέρουσες εκθέσεις ζωγραφικής, κεραμικής ακόμα και φωτογραφίας υπό την αιγίδα του πολιτιστικού συλλόγου του νησιού «Η Φολέγανδρος» και οι οποίες διαρκούν σχεδόν όλο το καλοκαίρι. Επίσης, στην διάρκεια του καλοκαιριού και κυρίως τις φωτισμένες νύχτες από την πανσέληνο, διοργανώνονται διάφορες ποιητικές ή φιλολογικές, αλλά και μουσικές βραδιές στο λαογραφικό μουσείο της Άνω Μεριάς.

Ο Ναυτικός Όμιλος διοργανώνει κάθε Αύγουστο αγώνες κολύμβησης και ιστιοπλοΐας στον Καραβοστάση και στην Αγκάλη και μεγάλο γλέντι στη Χώρα. 


Πηγή: Δήμος Φολεγάνδρου      http://www.folegandros.gr/



Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗ ΦΟΛΕΓΑΝΔΡΟ
Στην Φολέγανδρο ο γάμος γίνεται παραδοσιακά. Ο γαμπρός και η νύφη πηγαίνουν στην εκκλησία συνοδευόμενοι από βιολιά και λαούτα. Μετά το γάμο τρώνε παστέλι και ακολουθεί μεγάλο γλέντι.

     ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ

Έχουμε ήδη αναφέρει ότι η Φολέγανδρος είναι γενικά ένα νησί άγονο, καταμεσής στο πέλαγος, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι τα λίγα αγαθά της δεν δίνουν μια πινελιά στις γεύσεις της. Αυτό που πρέπει να δοκιμάσετε στην Φολέγανδρο είναι το «σουρωτό», λευκό, φρέσκο, πικάντικο μαλακό τυρί που χρησιμοποιείται σε σαλάτες ή σε πίτες. Το «σκληρό» είναι ένα τυρί το οποίο στη Φολέγανδρο το ονομάζουν απλά «τυρί». Ξακουστό είναι και το μέλι της Φολεγάνδρου. Μην χάσετε την ευκαιρία να δοκιμάσετε ξερικές ντομάτες και αγγούρια, τα οποία είναι πεντανόστιμα.                                                                                                          Επίσης ζητήστε να δοκιμάσετε τα «ματσάτα», χειροποίητα μακαρόνια που σερβίρονται με κόκορα ή κοκκινιστό κουνέλι ή την «καλασούνα», την πικάντικη κρεμμυδόπιτα, καθώς και τις εύγευστες μελόπιτες αλλά και τα παστέλια που σύμφωνα με την παράδοση τα προσφέρουν στους γάμους και στις βαφτίσεις αντί για κουφέτα.



ΜΗΛΟΣ 


ΣΑΡΑΚΗΝΙΚΟ

ΗΘΗ ΚΑΙ ΕΘΙΜΑ

Το Πάσχα στη Μήλο αναβιώνει το έθιμο του μπαρουτιού. Υπάρχουν δύο οικισμοί ο ένας αντικριστά στον άλλο (ο Τριοβάσαλος και ο Πέρα Τριοβάσαλος). Αντικριστά είναι και οι εκκλησίες τους, ο Άγιος Σπυρίδωνας και ο Άγιος Γεώργιος. Την Κυριακή του Πάσχα το μεσημέρι, οι κάτοικοι του κάθε οικισμού συγκεντρώνονται μπροστά στην εκκλησία τους. Αφού κάψουν πρώτα τον Ιούδα (ο οποίος έχει «κρεμαστεί» από το πρωί), χτυπούν τις καμπάνες τρεις φορές. Μετά τον τρίτο κτύπο και οι δυο πλευρές αρχίζουν να πετάνε δυναμίτιδες που «σκάνε» στον αέρα ενώ συγχρόνως φωνάζουν και τη λέξη «άλειμμα».

 Το ζητούμενο είναι ποιος οικισμός θα πετάξει τους πιο πολλούς. Επίσης, όπως είπαμε και πριν, την Κυριακή του Πάσχα καίνε τον Ιούδα, που είναι μια αχυρένια κούκλα. Πιο παλιά υπήρχε το έθιμο της κούνιας, όπου νέοι έφτιαχναν μια κούνια και κουνιόνταν μέχρι την Ανάληψη και αυτό συμβόλιζε την αναγέννηση της Φύσης. Επίσης το έθιμο αυτό εξυπηρετούσε και την συνάντηση των νέων ώστε να έχουν μια ευκαιρία να γνωριστούν και να ερωτευτούν. Οι «κουνηστάδες» στη συνέχεια επισκέπτονταν τα σπίτια των κοριτσιών και τα κορίτσια τους κέρναγαν ποτά και μεζέδες. 


Την Πρωτομαγιά τα κορίτσια μάζευαν αγριολούλουδα και έφτιαχναν στεφάνι που κρεμούσαν έξω από την πόρτα τους. Τη νύχτα τα αγόρια τα «έκλεβαν» και τα τοποθετούσαν στην πλατεία δείχνοντας έτσι ότι για κάθε κορίτσι υπήρχε και ένας ενδιαφερόμενος. Τις Απόκριεςγίνεται καρναβάλι στη Μήλο όπου μασκαράδες περιφέρονται στους δρόμους. 

Ο «Κλήδονας» είναι μια λαϊκή μαντική διαδικασία, όπου αποκαλύπτεται στις άγαμες κοπέλες η ταυτότητα του μελλοντικού τους συζύγου. Τελείται την παραμονή και ανήμερα του Αι Γιαννιού, 23 και 24 Ιουνίου.Συνήθως, το καλοκαίρι κλείνει με τις Φωτάρες του Κυριαύγουστου, στις 31 Αυγούστου. Είναι παραδοσιακό έθιμο που συναντάμε στη Μήλο, ιδιαιτέρως στην Τρυπητή, Οι ντόπιοι ανάβουν μεγάλες φωτιές λίγο πριν το ηλιοβασίλεμα και πηδούν πάνω από τις φλόγες, για να μπορέσουν να αντιμετωπίσουν το κρύο του Χειμώνα.

Οι γάμοι στην Μήλο είναι ένα σπουδαίο κοινωνικό γεγονός και γιορτάζονταν με γλέντι, νησιώτικα βιολιά και τουφεκιές. Αρχικά η προξενήτρα συναντούσε τους γονείς της νύφης προτείνοντάς τους έναν γαμπρό και για λογαριασμό του διαπραγματευότανε την προίκα. Στην συνέχεια πήγαινε στην οικογένεια του γαμπρού και αφού συμφωνούσαν όλοι μαζί πήγαιναν στο σπίτι της νύφης. Εκεί δινόταν αμοιβαία υπόσχεση και ο γαμπρός από τότε δικαιούταν να συνοδεύσει την νύφη στην εκκλησία και να την επισκέπτεται ως αργά στο σπίτι της. Ο γάμος γινόταν πάντοτε Κυριακή απόγευμα. Οι καλεσμένοι ξεκινούσαν από το σπίτι του κουμπάρου και με βιολιά και λαούτα πήγαιναν στο σπίτι του γαμπρού. Ακολούθως όλοι μαζί, πήγαιναν στο σπίτι της νύφης και ακολουθούμενοι από τη νύφη και τους συγγενείς της πήγαιναν στην εκκλησία. 

Στο δρόμο, όπως και μέσα στην εκκλησία, όλοι πετούσαν βαμβακόσπορο. Ο γαμπρός όταν πήγαινε τη νύφη σπίτι του έπρεπε να σπάσει ένα ρόδι για να είναι ρόδινη η ζωή του ζευγαριού. Για το γλέντι του γάμου οι συγγενείς έφερναν 12 ψωμιά, ένα αρνί και ένα ασκί γλυκό κρασί. Τις μέρες πριν από το γάμο γινότανε επίσης γλέντι. Και την επόμενη Κυριακή μετά το γάμο γινότανε ο αντίγαμος, ένα ακόμα φαγοπότι, αυτή τη φορά στο σπίτι του γαμπρού.

Οι κάτοικοι της Mήλου, διατηρώντας τα έθιμα και τις παραδόσεις, διοργανώνουν πανηγύρια, όπου θα έχετε την ευκαιρία να γευτείτε παραδοσιακούς μεζέδες, ντόπιο κρασί και με τους ήχους νησιώτικης μουσικής να χορέψετε και να διασκεδάσετε. 
Πανηγύρια γίνονται τις παρακάτω ημερομηνίες:

50 μέρες μετά το Πάσχα: στην Αγία Τριάδα, στον Αδάμαντα
30 Ιουνίου στους Αγίους Αναργύρους
6 Ιουλίου στην Αγία Κυριακή
17 Ιουλίου στην Αγία Μαρίνα, στον Αδάμαντα
19 Ιουλίου στον Προφήτη Ηλία, στο Χάλακα και στην Κώμια
21 Ιουλίου στην Αγία Μαρκέλλα, στον Κήπο
25 Ιουλίου στην Αγία Παρασκευή, στα Πολλώνια
26 Ιουλίου στον Άγιο Παντελεήμονα, στα Πλακωτά και στον Κόρφο
26 Ιουλίου γίνεται παραδοσιακό πανηγύρι στην Απολλωνία στη γιορτή της Αγίας Παρασκευής
27 Ιουλίου πανηγυρίζει ο Άγιος Παντελεήμονας έξω από το Εμπορειό 
31 Iουλίου Πρόοδος του Tιμίου Σταυρού, στο Γολγοθά στις Πλάκα.
5 Αυγούστου της Μεταμορφώσεως, στον Παρασπόρο
14 Αυγούστου στην Κοίμηση της Θεοτόκου, στη Ζεφυρία
15 Αυγούστου στην Κοίμηση της Θεοτόκου ή Άγιο Χαράλαμπο Αδάμαντα
15 Αυγούστου γίνεται γιορτή με χορούς και φαγοπότι στο προαύλιο της Αγίας Τριάδας
17 Αυγούστου στον Άγιο Φλώρο, στην Kώμια
22 Αυγούστου στην Παναγία τη Γιάτρισσα, στην Kώμια
22 Αυγούστου στην Παναγία του Kήπου
22 Αυγούστου στην Παναγία τη Φανερωμένη, στην Tρυπητή
26 Αυγούστου στον Άγιο Φανούριο, στα Πολλώνια
28 Αυγούστου στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο, στις Αγριλιές και στον Προβατά
29 Αυγούστου στον Άγιο Aλέξανδρο, στου Kατσούλη
31 Αυγούστου του Παντοκράτορα, στο Mύτακα
6 Σεπτεμβρίου στον Άγιο Σώστη, στον Προβατά
7 Σεπτεμβρίου στην Παναγία την Ελεούσα, στα Ψαθάδικα
8 Σεπτεμβρίου στην Παναγία την Κορφιάτισσα, στην Πλάκα
13 Σεπτεμβρίου του Σταυρού, στα Κανέρια
16 Σεπτεμβρίου στον Άγιο Ιωάννη, στο Χάλακα


Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, ο Δήμος Μήλου διοργανώνει πολιτιστικές εκδηλώσεις στο πλαίσιο του «Φεστιβάλ Μήλου». Το Φεστιβάλ δεν περιορίζεται μόνο σε καλλιτεχνικές εκδηλώσεις αλλά περιλαμβάνει και δραστηριότητες των πολιτιστικών φορέων της Μήλου. Πραγματοποιούνται εκθέσεις, συναυλίες, θεατρικές παραστάσεις, μουσικοχορευτικές βραδιές


ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΦΩΤΕΙΝΗ ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΥ
                                 





Η ΠΡΩΤΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΣΥΝΤΑΓΗ !


ΜΠΡΙΖΟΛΑ AL SAOUT




Αυτή την Ελληνική συνταγή την συναντήσαμε  για πρώτη φορά στη Θεσσαλονίκη σε ένα παραδοσιακό ταβερνάκι στο οποίο μαγείρευε ένας Έλληνας που είχε ζήσει και εργαζόταν σαν μάγειρας στο Μπαχρέιν για 10 χρόνια, γι'αυτό και την ονόμασε με το Αραβικό Αλ Σαούτ (Al Saout).
Η συνταγή αυτή είναι τόσο νόστιμη, που πηγαίναμε εκεί για αρκετά βράδια για να τη φάμε και να τη μάθουμε . Όταν τη μάθαμε τη  και φτιάξαμε στα κάρβουνα αυτές τις μπριζόλες, η νοστιμιά της μας εξέπληξε τόσο που πλέον τις ψήνουμε αρκετά συχνά.
Πιστεύουμε πως είναι  είναι κάτι διαφορετικό που θα εντυπωσιάσει και εσάς και σας προτείνουμε να  τη φτιάξετε και να τη δοκιμάσετε !


Η ΣΥΝΤΑΓΗ

ΥΛΙΚΑ
4-6  ή και περισσότερες ανάλογα με τα άτομα, Μπριζόλες μοσχαρίσιες, (μπορεί να γίνει και με χοιρινές), κρασί κόκκινο ξηρό, κρεμμύδια ψιλοκομμένα, σκόρδα ψιλοκομμένα, 1 ματσάκι φρέσκο μάραθο, ένα ματσάκι ρίγανη, 4-5 ντομάτες ψιλοκομμένες, αλάτι και πιπέρι, μπαχάρι τριμμένο, 1 κόκκινη καυτερή πιπεριά ή μπούκοβο και μπαχαρικό μείγμα ειδικό για ψήσιμο κρεάτων.


ΕΚΤΕΛΕΣΗ
Αφού πλένουμε καλά τις μπριζόλες, τις βάζουμε σε ένα βαθύ ταψί. Στη συνέχεια ρίχνουμε το κρασί μέσα  τόσο όσο να μη σκεπαστούν οι μπριζόλες. Το αφήνουμε περίπου 3 ώρες σκεπασμένο να μαριναριστεί κατ’ αρχήν με το κρασί, το οποίο χύνουμε γιατί πλέον μας είναι άχρηστο.
Στη συνέχεια σε μία λεκάνη βάζουμε την ψιλοκομμένη τομάτα και όλα τα υπόλοιπα υλικά και τα ανακατεύουμε καλά. Βγάζουμε όλα τα υγρά που ενδεχομένως βγήκαν από την τομάτα και αυτό γιατί η ντομάτα αργότερα θα βγάλει περισσότερα υγρά, αφού ένα από τα υλικά είναι το αλάτι που δημιουργεί υγρά στη ντομάτα. Παίρνουμε τις μπριζόλες, τις βάζουμε σε ένα ταψί και ρίχνουμε σε όλες και από τις δύο πλευρές, το ειδικό μείγμα για ψητό κρέας. Στη συνέχεια  λίγη από τη μαρινάδα με τις ντομάτες και όλα τα άλλα υλικά τη ρίχνουμε πάνω στις μπριζόλες μας.                                     
Το ταψί με τις μπριζόλες,σκεπασμένο καλά με τη μαρινάδα, όπως είναι το βάζουμε στο ψυγείο και το αφήνουμε 20-24 ώρες περίπου για να απορροφήσει το κρέας όλες τις ουσίες και το άρωμα της μαρινάδας. Όταν οι μπριζόλες θα έχουν  μαριναριστεί, τότε τις βγάζουμε από το ταψί, τινάζουμε όλη τη μαρινάδα από το κρέας και τότε είναι έτοιμο να το βάλουμε στη φωτιά για ψήσιμο. (κατά προτίμηση στα κάρβουνα).
Όσο θα ψήνετε τις Al Saout, η γειτονιά σας θα μοσχοβολάει από αρώματα.
Η νοστιμιά είναι ανεπανάληπτη, το αποτέλεσμα θα σας δικαιώσει.

Καλή σας όρεξη και απόλαυση ! ! 




Δεν υπάρχουν σχόλια: